De verborgen prijs van social media

FRIESLAND – We scrollen dagelijks urenlang, maar staan zelden stil bij de wereld achter ons scherm. We gaan ervan uit dat sociale media gratis zijn, dat elk plaatje de werkelijkheid is en dat we altijd online moeten zijn. Maar kloppen deze aannames wel? In dit artikel kijken we naar vier mythes over sociale media en de prijs die we hiervoor betalen.

Mythe 1: Sociale media is gratis

Wanneer je je aanmeldt op online platformen als Facebook, Instagram of TikTok, betaal je niet met geld om een account te maken en foto’s en video’s te kunnen bekijken. Je betaalt met iets veel waardevoller: je persoonlijke gegevens.

Tegenwoordig kun je met echt geld extra’s zoals een blauw vinkje voor je profiel, een tijdlijn zonder reclame of digitale cadeaus voor videomakers kopen. Toch blijven je persoonlijke gegevens de onzichtbare rekening. 

Sociale media houdt precies bij wat je leuk vindt en waar je bent. Deze digitale voetstappen worden voor veel geld doorverkocht aan adverteerders. Zo verdienen de platforms aan jouw gedrag, zelfs als je geen geld uitgeeft. Adverteerders gebruiken jouw informatie om je reclames te laten zien waarvan de kans groot is dat jij erdoor verleid wordt. De informatie die sociale media over je verzamelt is dus echt goud waard. 

Gegevens delen kost privacy, geeft stress en maakt techbedrijven erg machtig. Bovendien is het slecht voor het milieu door de enorme stroom die datacenters verbruiken.

Mythe 2: De apps luisteren je stiekem af

Heb je wel eens gepraat over een nieuw paar schoenen en zag je direct daarna een advertentie? Veel mensen denken dat hun microfoon wordt afgeluisterd. Dit is grotendeels een fabel. Hoewel assistenten zoals Siri meeluisteren na jouw toestemming, mogen zij deze informatie in Nederland niet verkopen voor advertenties. 

Je wordt niet afgeluisterd, maar het algoritme voorspelt je gedrag door jouw locatie en de interesses van je vrienden slim te combineren. Omdat je door ‘confirmation bias’ pas op een advertentie let nadat je erover hebt gepraat, lijkt het alsof je telefoon meeluistert.

Mythe 3: Alles wat je ziet is echt

De derde grote misvatting is dat de beelden op je scherm de werkelijkheid laten zien. Op je scherm zie je vaak alleen de mooiste momenten van anderen. Het is belangrijk om te weten dat deze beelden lang niet altijd kloppen. Met een simpele klik kan iemand een foto aanpassen naar een gladdere huid of een slanker lichaam. 

Naast gelikte plaatjes van perfecte mensen kun je juist ook heftige of gruwelijke beelden zien op sociale media. Ook dit kan nep zijn, bijvoorbeeld omdat de beelden zijn gemaakt door AI, of uit een hele andere situatie komen. Doordat sociale media platforms deze opvallende plaatjes en filmpjes aan iedereen laat zien, lijkt het net alsof dat de enige werkelijkheid is.

Twijfel je of iets echt is? Check dan altijd grote nieuwssites. Als zij er niets over schrijven, is de kans groot dat het beeld niet klopt.

Mythe 4: Je moet altijd online zijn

De laatste fabel is dat je elk moment van de dag bereikbaar moet zijn. Door alle meldingen op je scherm voelt het alsof je direct moet reageren op elk berichtje. Dat zorgt voor veel onrust en stress. Je hersenen krijgen daardoor geen tijd om even te ontspannen en prikkels te verwerken. In werkelijkheid mis je helemaal niks belangrijks als je je telefoon even weglegt.