Als het beeld vervaagt maar het lichaam blijft schreeuwen

In de reguliere GGZ wordt EMDR vaak gepresenteerd als de oplossing voor trauma. En eerlijk is eerlijk: het brein reageert er indrukwekkend op. Het beeld vervaagt. De herinneringen worden wat zachter en voelen verder weg, alsof je ernaar kijkt door een beslagen raam. Mensen komen terug uit die EMDR-sessies en zeggen: “Ik kan er nu rationeel naar kijken. Het raakt me minder.”

Maar precies daar ontstaat een misvatting. EMDR raakt namelijk vooral één laag: het hoofd. Trauma zit echter in het verhaal zelf. Het huist in het lichaam en het zenuwstelsel dat jarenlang op scherp heeft gestaan. En het lichaam gelooft niet zomaar dat het gevaar voorbij is.

Dus wat gebeurt er dan in het brein? Het hoofd begrijpt nu de ervaring en kan rationeel bedenken waarom je veilig bent. De emotie is losgekoppeld van het beeld, wat betekent dat het minder zwaar voelt en je er zonder overweldiging naar kunt kijken. De ervaring voelt lichter en is beter te dragen. Maar het lichaam? Dat luistert niet mee.

Dat het gevaar allang is geweken, betekent niet dat je zenuwstelsel dat al voelt. Het lichaam kent geen verleden en geen toekomst. Alleen het nu. En als er daar ooit gevaar was, dan blijft het systeem alert, zelfs wanneer het verhaal is vervaagd. Soms kan dat voelen alsof je faalt. Maar het is geen falen, het is biologie.

Een lichaam dat intense bedreiging heeft gevoeld kun je niet kalmeren door alleen het plaatje te verzachten. En daarom kloppen mensen bij mij aan met de overtuiging dat ze ergens allang overheen waren. EMDR heeft ze tot op zekere hoogte geholpen de ervaring te verlichten.

Tot het leven iets spiegelt. Tot een geur, een stem, een blik over een onverwachte herinnering het lijf activeert. En dat lijf onmiddellijk terugschiet in bescherming, ook al fluistert het hoofd: “Het is voorbij.”

Het brein kan het verhaal herschrijven. Maar het lichaam vertelt altijd de waarheid. En pas wanneer die twee elkaar ontmoeten - hoofd en hart, denken en voelen, mentaal en fysiek - ontstaat er iets wat je echte heling kunt noemen.

Joyce Scheeper is systemisch therapeut en begeleidt mensen naar meer verbinding, belichaming en bewustzijn.
Meer info: www.joycescheeper.nl