Heemwei stelt de vraag: Hoe maak je van een nieuw huis een thuis?

LEEUWARDEN – De wijk Middelsee is in aanbouw. Woningen waar het eerste leven zich voorzichtig kenbaar maakt – licht achter de gordijnloze ramen, een auto op de oprit, een gloednieuwe tuinset – worden afgewisseld met lege kavels waar slechts een houten paaltje bewijst dat daar gebouwd moet worden. Wie door de nieuwe wijk loopt, zal zich afvragen: hoe maak je van zo’n plek een thuis? Theatermakers Romke Gabe Draaijer en Eline de Vries van Firma Draaijer&DeVries gingen op zoek naar het antwoord en vertellen in hun nieuwe productie Heemwei over nieuwe buren, je plek vinden en Fries-zijn of worden.

De tribune staat al klaar. Vanaf de bankjes kijk je uit op het Van Harinxmakanaal en daarachter de lage flatjes aan de rand van de Leeuwarder wijk Nijlân. Daar, aan de andere kant van het kanaal, ís al wat: een cultuur, buren die elkaar kennen, een gevoel van thuis. Aan de overkant wordt daar nog volop aan gebouwd. Het decor van de muzikale voorstelling Heemwei is de nieuwbouwwijk Middelsee. Gemeente Leeuwarden had er geen moeite mee om een kavel uit te lenen aan Firma Draaijer&DeVries, vertellen theatermakers Romke Gabe Draaijer en Eline de Vries: “Voor Heemwei waren we specifiek op zoek naar een locatie waar gebouwd wordt aan een nieuw ‘thuis’, met uitzicht op de stad Leeuwarden waar al zoveel verschillende mensen zich thuis voelen. Deze plek is daarom perfect, maar we wisten niet zeker of de gemeente net zo enthousiast zou zijn. Gelukkig zagen zij ook hoe goed dit verhaal past bij deze locatie en gaven zij toestemming om deze kavel, inclusief de containers die gebruikt werden als informatiecentrum, te gebruiken voor de voorstelling.”

In Heemwei volg je een groep kersverse bewoners van de nieuwbouwwijk. Nieuwe buren die overal en nergens vandaan komen, met hun eigen cultuur en verhalen én hun eigen vooroordelen. Het vormt het finalestuk van het project Taste of Fryslân van Firma Draaijer&DeVries. Twee jaar lang gingen Romke Gabe en Eline op zoek naar wat het betekent om Fries te zijn. Tijdens doe-sessies en in gesprek met Friezen in alle soorten en maten kwamen ze er steeds meer achter dat Fries-zijn zich niet beperkt tot waar je bent geboren of het kennen van de taal.

Eline: “Zo spraken we met iemand die zich écht Fries voelt, ondanks zijn Poolse afkomst. Toch ervaart hij ook dat hij er nooit helemaal tussenkomt, omdat men hem ziet als ‘de Pool’.” Ook de theatermakers zelf konden zich niet altijd losmaken van hun eigen vooroordelen: “Van tevoren hadden wij ook bepaalde ideeën over wat de gesprekken ons zouden opleveren. Bij deze man dachten we bijvoorbeeld dat hij vast in de kassen had gewerkt, maar het bleek dat hij een dirigent is die voor de liefde in Friesland was komen wonen.”

Co-creatie zorgt voor uniek verhaal

Eline en Romke Gabe kwamen tijdens de interviews erachter dat veel mensen een heel ander verhaal te vertellen hebben dan ze van tevoren hadden bedacht: “Dat is een van de redenen waarom we interviews en doe-sessies organiseren als voorbereiding op een productie,” legt Romke Gabe uit. “Op die manier kunnen we ook onze eigen aannames doorbreken. We geloven daarnaast sterk in de kracht van echte verhalen. Als je iemand spreekt, krijg je een verhaal dat recht uit het hart komt, een verhaal dat je zelf nooit had kunnen verzinnen.”

Maar de samenwerking tussen de theatermakers en de mensen die zij spraken gaat veel verder. Het bleef namelijk niet bij interviews: “Sommige mensen die hebben meegewerkt, spelen nu een rol in Heemwei,” vertellen ze enthousiast. “Ze spelen personages die gebaseerd zijn op henzelf. Daardoor wordt het nog authentieker.” Ook het koor, dat de voorstelling muzikaal omlijst met eigen nummers in verschillende talen, bestaat uit mensen die de inspiratie vormden voor Heemwei. Eline en Romke Gabe werkten voor de productie intensief samen met Friese maatschappelijke organisaties, zoals Solidair Friesland.

Meer dan Fryske Dúmkes

De Friese identiteit, ondervonden ze, is veel diverser en meer fluïde dan ze van tevoren hadden gedacht: “Dat de Fries meer is dan fierljeppen, Fryske Dúmkes en Grutte Pier, dat wisten we natuurlijk wel,” vertelt Romke Gabe. “Maar we leerden onszelf ook kennen door de ogen van nieuwe Friezen. Bijvoorbeeld dat we de gewoonte hebben om aan te kondigen dat we naar de wc gaan. Dat is in andere culturen totaal niet gebruikelijk, maar wij denken daar nauwelijks over na. Zulke grappige waarnemingen gebruiken wij uiteraard ook in de voorstelling.” Humor vinden de theatermakers heel belangrijk: “Humor is ook een manier om dingen bespreekbaar te maken. Het helpt om zware onderwerpen toch toegankelijk te maken. Bovendien is het heel herkenbaar. Mensen gaan zich spiegelen en denken na over hun eigen vooroordelen.”

Uiteindelijk is dat het doel van Heemwei: dat de bezoekers geprikkeld worden om zelf op onderzoek uit te gaan, net als Romke Gabe en Eline. “We realiseren ons nu dat ons eigen netwerk ook best wel beperkt was,” geven ze toe. “Over de drempel stappen bij iemand die je niet kent, vonden we zelf ook spannend, maar uiteindelijk heeft het veel werelden voor ons geopend.”

Heemwei

Heemwei is een grappige, ontroerende en herkenbare voorstelling geworden over samen een thuis maken. Het is te zien van 9 tot en met 26 september in Middelsee. Ga naar www.firmadraaijerendevries.nl voor meer informatie en tickets voor Heemwei.