Cultuurinstelling ArtConnection viert veertigjarig bestaan

LEEUWARDEN - Wat begon met een borrel in een Leeuwarder café groeide uit tot een indrukwekkend cultuurnetwerk. Al veertig jaar zet Ed van Dijk zich in om kunst toegankelijk te maken voor iedereen. Ter ere van het 40-jarig jubileum van ArtConnection blikt hij terug op zijn beginjaren, bijzondere ontmoetingen en zijn blijvende passie voor cultuur.

Veertig jaar geleden zit Ed van Dijk, toen nog docent Nederlands op de katholieke mavo, in het Oranje Hotel in Leeuwarden een borreltje te doen, zoals hij dat wel vaker doet. Eigenaar Bonnema kent zijn vaste gast en maakt een praatje. “Op een gegeven moment kwam de verbouwing ter sprake,” blikt Ed terug. “De eigenaar wilde graag een expositie organiseren in Pip’s Pub, of ik daarbij kon helpen. Ik had weliswaar nog nooit zoiets gedaan en ik kende eigenlijk ook niet zoveel kunstenaars, maar dacht toch: ik ga het doen.” De expositie, op 3 februari 1986 geopend door commissaris van de Koningin Hans Wiegel, is een groot succes en voor Ed het begin van een nieuwe carrière in de cultuursector.

In de jaren die volgen organiseert hij steeds meer exposities en tentoonstellingen, in hotels en restaurants, maar ook in zorgcentra en bibliotheken. “Mensen binnen de cultuursector keken daar in het begin wel raar van op,” lacht hij. “Ze dachten vast: wat doet hij nou? Men was gewend dat kunst in een galerij hangt, dat het iets is waar je voor gestudeerd moet hebben om er verstand van te hebben. Het had ook iets elitairs, alleen rijke mensen kochten kunst. Dat ik tentoonstellingen organiseerde op plekken waar ‘normale’ mensen komen, dat zag je nog niet zoveel.” Inmiddels is iedereen eraan gewend, merkt hij ook: “Nu werken we keurig samen.”

Een cultuurnetwerk opbouwen

Ed werkt graag samen met ‘parttime’ kunstenaars uit de regio. “Kunst is minder elitair geworden, kunst maken ook. Ik zit in de betere kunst van de gewone mens, zeg ik altijd maar. Mensen die creëren en tegelijkertijd ook nog ander werk hebben.” De werken van kunstenaars die hij met ArtConnection tentoonstelt, komen via verschillende wegen op zijn pad. “Met sommige kunstenaars werk ik al een hele tijd, andere ken ik via-via en ik word ook wel benaderd, door een kunstenaar zelf of door een trotse kennis.” Meestal bezoekt hij de kunstenaar om kennis te maken met hem of haar en het werk. “Het lastigste vind ik dat ik mensen soms teleur moet stellen. Ze zijn lekker bezig, maar het werk dat ik laat zien moet wel kwaliteit hebben.”

Elke locatie is anders

Per locatie kijkt Ed welke werken er het beste kunnen hangen. “De sfeer is overal anders. Wat in de kroeg hangt, past niet altijd in een zorgcentrum. Maar meestal zit ik wel goed hoor, daar ontwikkel je voelsprieten voor.” Hij noemt het een tic. “Waar ik ook kom, overal zie ik wel plekjes waar wat zou kunnen hangen. Maar ik ben niet meer actief op zoek naar nieuwe plekken. In 2018 heb ik mijn drukste jaar beleefd. Veel ondernemers wilden meedoen met de Culturele Hoofdstad. Op een gegeven moment had ik wel veertig tentoonstellingen per maand. Dat was niet te doen. Nu organiseer ik tentoonstellingen op vijftien plekken, dat is meer dan genoeg.” Op de expositielocaties van ArtConnection kunnen kunstenaars hun werk tentoonstellen. Geïnteresseerden kunnen het werk dan bekijken en eventueel kopen.

Af en toe wat proberen

Het begon dus ooit met het organiseren van tentoonstellingen, maar inmiddels doet Ed meer dan dat. Hij organiseert bijvoorbeeld ook concerten. “Dat is ook ooit op mijn pad gekomen. Ik probeer al een hele tijd om het Fries Museum te overtuigen om meer Friese kunstenaars te exposeren. In een gesprek met Saskia Bak, de directeur van die tijd, kwam naar voren dat er behoefte was aan wat meer reuring in de hal. Ze vroeg of ik ook concerten organiseerde, het liefst met klassieke muziek. Ook dat had ik nog nooit gedaan, maar ik wilde het wel proberen.” Lange tijd organiseerde ArtConnection één keer per maand een concert, tot het te druk werd in het museum. “Daarna ben ik verder gegaan in de Kanselarij. Toen de coronacrisis aanbrak, zijn we opnieuw verhuisd, naar het Westcord WTC Hotel, waar ze nog steeds plaatsvinden.”

Ed organiseert ook twee keer per jaar een kunstmarkt en schrijft een culturele column in deze krant. “Ik vind het niet erg om af en toe wat te proberen. Als het leuk is, dan doen we het vaker. Als het niet leuk is, dan drinken we een borrel en dan houden we het daarbij.” Het scheelt dat Ed niet hoeft te leven van zijn culturele activiteiten. “Ik heb een goed pensioen en doe dit puur omdat ik het leuk vind.”

In de afgelopen veertig jaar heeft Ed veel meegemaakt. Hij kan zo wat interessante anekdotes uit zijn mouw schudden. Zoals die keer dat hij een livepainting-sessie had geboekt met Herman Brood. “Ik haalde hem op bij het station en hij had er geen zin meer in. Wat doe je dan? Ik nam hem mee naar de kroeg en we dronken een paar biertjes. Ondertussen zagen we hoe steeds meer mensen zich verzamelden in de Prinsentuin voor het evenement. De plaatselijke horeca vond het niet erg, de sfeer zat er goed in, het weer was mooi. Uiteindelijk kreeg ik Brood toch zover en heeft hij toch nog geschilderd. Tja, je maakt wel wat mee hoor.”

Na veertig jaar zijn Ed en cultuur onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Er is wel veel veranderd, ziet hij. “Steeds meer mensen pleiten om te bezuinigen op cultuur. Cultuur, dat kan wel minder, want daar hebben we niets aan... Terwijl cultuur de zuurstof is van onze maatschappij, anders blijft alleen het oppervlakkige over. Het is broodnodig!” Ondanks het veranderende sentiment blijft Ed positief. “Ik zie ook heel veel positieve ontwikkelingen. Op grote schaal, maar ook dichtbij. Mijn beide zonen helpen mij met ArtConnection, één van hen organiseert zelfs al zelf tentoonstellingen en vindt dat ontzettend leuk. Dat geeft hoop.”