‘Ook hier zien we steeds meer jonge mensen met darmkanker, maar het blijft zeldzaam’

6 maart 2025, 10:00 Gezondheid

DRACHTEN - Maart is darmkankermaand. Overal in de wereld wordt dan stilgestaan bij de gevolgen van darmkanker. In veel landen stijgt het aantal darmkankerpatiënten en in de westerse wereld is het één van de vaakst voorkomende soorten kanker. Extra zorgelijk is het feit dat steeds meer jonge mensen deze diagnose krijgen. Hoe dit kan en waarom het zo belangrijk is dat er een hele maand extra aandacht is voor darmkanker, dat vraagt RondOm Drachten aan maagdarm Chirurg Floris Poelmann en verpleegkundig specialist Daphne Arisz van Nij Smellinghe.

Darmkanker is een veel voorkomende vorm van kanker in Nederland. In 2023 zijn er ongeveer 12.000 nieuwe patiënten (mensen die niet eerder darmkanker hadden) met deze ziekte gediagnosticeerd. Ongeveer evenveel mannen als vrouwen krijgen deze diagnose. Het is een ziekte die vooral ouderen treft, zeventig procent is namelijk 65 jaar of ouder. Toch neemt ook het aantal jonge mensen (jonger dan vijftig jaar) met darmkanker toe. Uit onderzoek blijkt dat elk jaar twee tot vier procent meer jonge mensen darmkanker krijgen.

Floris Poelmann is gastro-intestinaal (GE) Chirurg in Nij Smellinghe en één van de dokters die in Nij Smellinghe mensen met darmkanker opereert. Ook hij behandelt meer jonge mensen dan voorheen: “In Drachten zien we nog steeds meer vijftigplussers met deze diagnose, maar we zien ook meer jonge mensen met darmkanker. Dat is zeker zorgelijk.”

Een echte oorzaak van deze stijging van diagnose bij jonge mensen is nog niet bekend: “Strikt gezien kunnen we deze stijging niet verklaren, hier moet echt nog nader onderzoek naar gedaan worden,” legt dokter Poelmann uit: “We weten echter wel welke factoren de kans op darmkanker vergroten. Overgewicht, wat sowieso een groot probleem in onze maatschappij is, weinig bewegen, roken, overmatig alcoholgebruik en een ongezond dieet hebben invloed op de kans dat je darmkanker en andere gezondheidsproblemen krijgt.” Je kan dus keuzes maken die de kans op darmkanker verkleinen, maar echt voorkomen kun je het niet: “Hele gezonde mensen kunnen ook darmkanker krijgen, helaas.”

Tips op sociale media

Dat steeds meer jonge mensen darmkanker krijgen, is ook op sociale media opgevallen. Hier wordt dan ook met enige regelmaat ‘tips’ gegeven over hoe je de kans op darmkanker kan verkleinen. Volgens Poelmann is het in die gevallen heel belangrijk om goed na te gaan of die adviezen gebaseerd zijn op wetenschappelijk onderzoek: “We zien bijvoorbeeld influencers die het gebruik van vezelsupplementen aanprijzen. Er is enig bewijs dat een gezond, vezelrijk dieet de kans op darmkanker verkleint, maar in dat geval spelen er veel meer beïnvloedende factoren. Het effect van vezelsupplement is niet te vergelijken met een gezond, vezelrijk dieet.” Zijn advies is dus om kritisch te blijven bij het advies dat je krijgt online. “Bovendien kan het frustrerend zijn voor de patiënt,” vult verpleegkundig specialist Daphne Arisz toe. “Die krijgt door die filmpjes misschien het gevoel dat ze de kanker aan zichzelf hebben te danken of dat ze het zelf hadden kunnen voorkomen.”

Klachten

Darmkanker wordt vaak gediagnosticeerd als iemand buikklachten krijgt, vertelt Daphne: “Dit kan zijn dat ze bloed in hun ontlasting zien of dat er een verandering is in hun stoelgang, zoals de vastheid van de ontlasting of hoe vaak ze naar het toilet moeten gaan. Soms ervaren mensen ook buikpijn of vallen ze onbedoeld af. Vermoeidheid door bloedarmoede kan ook een klacht zijn waardoor we darmkanker ontdekken.” Er zijn ook extremere gevallen waardoor darmkanker gevonden wordt, vertelt Poelmann: “Dan zie je dat mensen heel erg moeten overgeven, niet meer naar het toilet kunnen en een hele opgezwollen buik hebben.” Niet iedereen met darmkanker heeft echter klachten: “Daarom wordt darmkanker ook wel een sluipmoordenaar genoemd, het kan heel lang aanwezig zijn voordat het wordt opgemerkt.”

Bevolkingsonderzoek

In Nederland kunnen alle 55-plussers die dat willen sinds 2015 meedoen met een bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Een klein beetje ontlasting wordt dan onderzocht op bloedsporen. Poelmann: “Als het onderzoek positief is, hoeft dat niet te betekenen dat iemand gelijk darmkanker heeft, ook andere aandoeningen en voorlopers van darmkanker worden zo opgespoord.” Mensen met een positieve test gaan naar het ziekenhuis voor verder onderzoek. Tot nu toe is het bevolkingsonderzoek erg effectief, blijkt uit cijfers van het RIVM. Dankzij het onderzoek wordt de kanker in een vroeger stadium ontdekt (of zelfs al in een voorstadium), waardoor het beter te behandelen is en minder mensen sterven. In 2022 was de sterfte (hoeveel mensen overlijden aan darmkanker) met 27% afgenomen, ten opzichte van 2013.

Als zo’n bevolkingsonderzoek zo goed werkt voor ouderen en het aantal jonge mensen met darmkanker stijgt, waarom mogen dan niet alle volwassenen, ook mensen onder de 55 jaar, meedoen? “Als je het aan mij als arts vraagt, dan zou ik dat misschien wel een goed idee vinden,” geeft Poelmann toe. “Je moet je echter ook afvragen wat de uitbreiding van het bevolkingsonderzoek oplevert. Darmkanker is bij een jong persoon nog steeds zeldzaam. Het meeste risico op het ontwikkelen van darmkanker komt voor bij mensen boven de 55 jaar, waarbij de incidentie van de ziekte aanzienlijk toeneemt. Screening richt zich op de risicogroep omdat daar de meeste gevallen zich voordoen. Het uitvoeren van darmkankerscreening bij mensen onder de 55 jaar zou relatief kostbaar zijn in verhouding tot het aantal gevallen dat daadwerkelijk wordt opgespoord.”

Zo fit mogelijk behandeld worden

Patiënten met darmkanker worden meestal geopereerd. Een GE chirurg, zoals dokter Poelmann, verwijdert dan het stuk darm met kanker. Soms is het nodig om deze operatie te combineren met andere behandelingen, bijvoorbeeld als er uitzaaiingen zijn gevonden. Het behandelen van darmkanker kan voor patiënten heel zwaar zijn, schetst Poelmann: “Daarom vinden wij het ontzettend belangrijk om de patiënt te helpen om zo fit mogelijk de operatie in te gaan. Want over het algemeen geldt: hoe fitter je aan de behandeling begint, hoe kleiner de kans op complicaties en hoe sneller je je weer beter voelt.” Onder andere een fysiotherapeut, een diëtist en vaak ook andere specialisten helpen de patiënt om in de weken voor de operatie fitter te worden. Die tijd is er ook nog, benadrukken dokter Poelmann en Daphne: “Die tijd moet je ook echt nemen. Ik snap dat veel mensen denken; ik heb kanker en die kanker moet eruit. Vaak zit die tumor er echter al heel lang en is het beter om je goed voor te bereiden op de behandeling.” Mensen met darmkanker worden in de meeste gevallen binnen vier weken geopereerd, maar hier wordt soms van afgeweken als de patiënt kwetsbaar is of er andere gezondheidsrisico’s zijn. In Nij Smellinghe zijn ze trots op wat ze kunnen betekenen voor patiënten in deze fase, vertelt Daphne: “We proberen hier echt een voorbeeld in te zijn voor andere ziekenhuizen. Steeds opnieuw onderzoeken we bovendien hoe we onze patiënten nog beter kunnen voorbereiden op de operatie, zoals het inzetten van technologische ontwikkelingen.”

Versneld herstel programma

In Nij Smellinghe hebben ze een erg goed lopend versneld herstel programma (ERAS, Enhanced Recovery After Surgery), waarbij ze zien dat patiënten twee tot drie dagen na de operatie alweer naar huis gaan: “We zien dat met deze methode de complicaties verminderen en de opnameduur aanzienlijk verkort. De patiënt is minder misselijk, sneller actief en voelt zich fitter, ook na de operatie.” ERAS is een wetenschappelijke methode om voor, tijdens en na de operatie gedetailleerd te werken aan een sneller herstel. De zorg wordt zodanig georganiseerd dat de effecten op de patiënt zo gering mogelijk zijn, bijvoorbeeld door andere manieren van pijnstilling of minder drains.