Hoe digitaal toegankelijk is de gemeentewebsite?

LEEUWARDEN - Op 28 juni is er in heel Nederland aandacht voor digitale toegankelijkheid. Bedrijven en overheden moeten ervoor zorgen dat iedereen hun website kan gebruiken, dat is vastgelegd in de Europese Toegankelijkheidswet (EAA). Hoe toegankelijk een website is, wordt gestaafd met vijftig verschillende eisen, die vastgelegd zijn in de Web Content Accessibility Guidelines en de uitkomst van dit onderzoek wordt altijd openbaar gepubliceerd. RondOm Leeuwarden is benieuwd, hoe scoort de website van de gemeente op dit vlak?

Allereerst is het goed om te bespreken waarom digitale toegankelijkheid zo belangrijk is. In het ‘echte’ leven snappen we dat het goed is dat iemand in een rolstoel in een gebouw kan komen dankzij een helling of lift, dat iemand die blind of slechtziend is de bushalte kan vinden met geleidestrepen en dat iemand met een maag-, darm- of blaasaandoening zonder problemen een wc kan vinden. 

Hetzelfde principe geldt eigenlijk ook online. Iedereen moet een website kunnen gebruiken, ook als je een bepaalde beperking hebt of hulpmiddelen gebruikt. Het internet geeft ons immers de vrijheid om informatie te verkrijgen, diensten te gebruiken en mee te doen in de digitale samenleving. Ga eens na hoe jij het internet gebruikt. Tegenwoordig gebruiken we allemaal het internet, voor belangrijke én onbelangrijke zaken. Het is een absolute noodzaak dat iedereen dit kan, zonder ingewikkelde drempels. 

Hoe wordt dit onderzocht?

In de Web Content Accessibility Guidelines staan vijftig eisen/succescriteria op het gebied van digitale toegankelijkheid. Dit is gelaagd opgebouwd, met drie niveaus (A, AA en AAA). Niveau A vormt de absolute basis. Voor overheidsorganisaties, zoals de gemeente, zijn de eisen op niveau A en AA verplicht. Daarnaast maken ze ook een indeling op principes. Zo moet alles op de website waarneembaar zijn. Een afbeelding moet bijvoorbeeld een beschrijving bevatten, zodat mensen die de afbeelding niet kunnen zien, het wel kunnen waarnemen. De website moet ook bedienbaar zijn, niet alleen met de muis, maar ook met het toetsenbord of met oogbesturing. Begrijpelijkheid is het derde principe. Alles moet te begrijpen zijn voor mensen (een formulier moet bijvoorbeeld aangeven als iets niet goed is ingevuld) en systemen (zoals een schermlezer, die moet weten in welke taal de website is geschreven). het laatste principe gaat over de robuustheid van een website, wat inhoudt dan de website door veel verschillende apparaten en hulptechnologie gebruikt kan worden. 

Leeuwarden

Op www.dashboard.digitoegankelijk.nl kun je checken hoe digitaal toegankelijk een website is. Overheidswebsites moeten zich houden aan strengere eisen. Gemeente Leeuwarden is verantwoordelijk voor de digitale toegankelijkheid van dertien websites en apps. Slechts één van hun websites (www.leeuwarden.nl) voldoet aan de wettelijke verplichting. Het heeft toegankelijkheidsstatus B en voldoet aan 48 van de 50 succescriteria. Een gemeente krijgt een B als ze niet aan alle vijftig eisen voldoen, maar als ze wel maatregelen hebben beschreven om hun toegankelijkheid te verbeteren. In hun verklaring staat genoteerd dat de website vanaf 25 juni 2025 zal voldoen aan alle criteria. Twee website krijgt status D (www.foarfryskebern.nl en www.sdfryslan.nl). Status D is meestal het resultaat van het feit dat het verplicht is om een toegankelijkheidsverklaring te hebben, maar dat er eigenlijk geen goed beeld is van de toegankelijkheid en dat er geen plannen zijn om dit inzichtelijk te maken. Alle andere websites van de gemeente hebben geen verklaring.

Reactie Gemeente Leeuwarden

We hebben een aantal vragen over digitale toegankelijkheid neergelegd bij Gemeente Leeuwarden. Hieronder kun je hun reactie lezen.

Hoewel digitale toegankelijkheid wettelijk verplicht is, ontbreekt voor tien websites en apps van de gemeente Leeuwarden nog altijd een officiële toegankelijkheidsverklaring. Toch benadrukt de gemeente dat dit niet betekent dat deze sites geheel ontoegankelijk zijn. “De meeste websites van de gemeente zijn grotendeels toegankelijk, maar op een aantal technische punten nog niet volledig. Die willen we eerst verbeteren voordat we een formele audit laten uitvoeren en een toegankelijkheidsverklaring publiceren,” aldus de gemeente in een schriftelijke reactie.

Volgens Leeuwarden is het ontbreken van een verklaring vooral een kwestie van prioritering en capaciteit. Er zijn namelijk kosten verbonden aan het laten uitvoeren van een officiële audit. “Het kan de indruk wekken dat een website helemaal niet toegankelijk is, maar dat is onterecht,” stelt de gemeente. “De meeste websites voldoen nu al grotendeels aan de toegankelijkheidseisen, ook al is de officiële verklaring nog niet beschikbaar.”

Videobestanden en PDF’s nog een struikelblok

De hoofdwebsite van de gemeente, www.leeuwarden.nl, scoorde eerder 48 van de 50 succescriteria op het gebied van digitale toegankelijkheid. Helemaal ‘groen’ is de site echter nog niet. Er zijn nog twee verbeterpunten: sommige video’s voldoen nog niet volledig aan de richtlijnen omdat ze geen audiodescriptie bevatten, en daarnaast moeten enkele PDF-bestanden worden aangepast naar een digitaal toegankelijke versie. De gemeente laat weten dat de voorbereidingen hiervoor inmiddels zijn gestart.

Andere websites lopen achter

Ook andere gemeentelijke websites kampen met achterstanden. Zo werd in december 2020 voor de sites Foar Fryske Bern en Sdfryslan vastgelegd dat ze aan de richtlijnen zouden voldoen. Die deadline is niet gehaald. “De website www.foarfryskebern.nl is in 2021 vernieuwd, maar moet nog een audittraject doorlopen,” laat de gemeente weten. Voor sdfrysln.nl, die is opgebouwd op basis van de hoofdwebsite van de gemeente, geldt dat de toegankelijkheid in de praktijk grotendeels op orde is. “Voor deze site is inmiddels een audit ingepland. Dat betekent dat sdfryslan.nl op korte termijn ook wordt voorzien van een officiële toegankelijkheidsverklaring.”

Sinds 2018 in de versnelling

Digitale toegankelijkheid is niet nieuw binnen het gemeentelijk beleid. Ook bij de vorige versie van de gemeentelijke website was het al een onderwerp van aandacht. Toch kwam er pas echt vaart in vanaf 2018, toen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gemeenten aanspoorde om werk te maken van hun digitale toegankelijkheid. De gemeente Leeuwarden pakte dit toen actiever op. De coronapandemie tussen 2020 en 2022 zorgde echter voor vertraging. De hoofdwebsite kreeg daarbij prioriteit, terwijl voor andere sites vooral ‘quick wins’ zijn doorgevoerd. Die websites voldoen echter nog niet volledig aan alle eisen en moeten vaak nog worden beoordeeld door een externe partij.

Inclusie, bereikbaarheid en verplichting

Waarom is digitale toegankelijkheid belangrijk? Volgens de gemeente is het niet alleen een wettelijke plicht, maar ook een morele en bestuurlijke verantwoordelijkheid. “Digitale toegankelijkheid zorgt ervoor dat álle inwoners gebruik kunnen maken van onze online diensten, dus ook mensen met een beperking of beperkte digitale vaardigheden. Dat is niet alleen een kwestie van inclusie en gelijke kansen, maar ook van goed bestuur.”

Een toegankelijke website stelt inwoners in staat zelfstandig informatie op te zoeken, aanvragen te doen en actief deel te nemen aan de samenleving. “Kortom: digitale toegankelijkheid is essentieel voor een betrouwbare, bereikbare en rechtvaardige overheid,” aldus de gemeente.

Werk in uitvoering

Toch blijkt het realiseren van volledige toegankelijkheid voor alle websites en apps een flinke klus. “We doen ons uiterste best, maar het is een complex en tijdrovend proces,” geeft de gemeente toe. Beperkte capaciteit, hoge kosten voor audits en technische aanpassingen en de noodzaak om toegankelijkheid structureel te borgen maken het een uitdaging. Onlangs is daarom een applicatie aangeschaft waarmee contentbeheerders eenvoudiger kunnen werken aan toegankelijke content en nieuwe webpagina’s meteen kunnen toetsen aan de richtlijnen.

Klachten en meldingen

In de afgelopen jaren zijn er regelmatig vragen binnengekomen over de toegankelijkheid van met name de hoofdwebsite. Deze gingen vooral over de status en voortgang van de verbetermaatregelen. Bezoekers van de gemeentelijke website kunnen eventuele toegankelijkheidsproblemen melden via een speciaal online formulier. Hierbij gaat het niet alleen om digitale drempels, maar ook om meldingen over de fysieke toegankelijkheid van gebouwen en voorzieningen.

Hoewel het einddoel nog niet is bereikt, blijft de gemeente Leeuwarden stappen zetten richting een volledig toegankelijke digitale omgeving voor al haar inwoners.