Mentale gezondheid speelt belangrijke rol in de opleiding van SC Cambuur

LEEUWARDEN - Volgens onderzoek heeft één op de vijf Nederlandse jongeren mentale problemen. Dat betekent dat er op het voetbalveld ten minste twee spelers zijn opgesteld die niet lekker in hun vel zitten. Daarom startte de KNVB, in samenwerking met Zilveren Kruis, in oktober een landelijke campagne om deze ‘onzichtbare blessure’ bespreekbaar te maken in de voetballerij. Ook bij de jeugdopleiding van SC Cambuur is oog voor de mentale gezondheid van de spelers, vertellen hoofd opleiding Fedrik Houtstra en topsportbegeleider Jan Hendrik de Roos.

Mentale gezondheid heeft al een aantal jaren een vaste plek in de opleiding van SC Cambuur, vertelt Fedrik: “Het is zowel onderdeel van onze Topsport Performance Leerlijn als van de meer informele begeleiding die we geven. We hebben een aantal thema’s vastgesteld die passend zijn voor de verschillende teams en we bespreken ze op relevante momenten. Zo is er in het begin van het seizoen aandacht voor het opstellen van realistische doelen en teamcultuur. Op dit moment, als het einde van de eerste seizoenshelft nadert, stijgt de druk en bespreken we thema’s zoals omgaan met stress.”

De reden waarom mentale gezondheid zo geïntegreerd zit in de opleiding, is omdat ze zich heel goed realiseren dat niet alle talenten uiteindelijk profvoetballers worden: “Onze basishouding is dat we de spelers niet alleen ontwikkelen als topsporters, maar ook als mens. We stimuleren ze om de lat heel hoog te leggen en er alles aan te doen om de best mogelijke versie van henzelf te worden, of dat nou als voetballer is of in een andere carrière. De realiteit is immers dat we nu nog niet weten of iemand het gaat maken als prof,” legt Fedrik uit. Jan Hendrik, die als topsportbegeleider veel met de jongens praat over onder andere mentale fitheid, voegt toe: “Het zou bijna gemeen zijn als we ons alleen richten op het profvoetballer worden, terwijl we weten dat de meerderheid dat niet gaat halen. Die insteek is bovendien een stuk zakelijker en killer; dat past niet bij onze club.”

Een intrigerende balans

Een opleiding die alleen profvoetballers wil opleiden, is niet de optimale omgeving voor ontwikkeling en prestatie, denken de beide mannen: “Ik ben ervan overtuigd dat als een speler niet goed in zijn vel zit, hij zich niet goed kan ontwikkelen en minder presteert. Het is een grote verantwoordelijkheid van ons om ervoor te zorgen dat de spelers mentaal fit zijn en blijven.” Toch worden de jonge talenten van Cambuur niet met zijden handschoenen aangepakt: “Dat je oog hebt voor mentale gezondheid betekent niet dat je niet hard kan zijn. We vinden dat we een hoge norm mogen vragen. Spelers moeten ook dingen doen die ze niet leuk vinden, die vervelend of moeilijk zijn.” Het is een intrigerende balans: een optimaal klimaat scheppen waar iedereen gemotiveerd is om het beste uit zichzelf te halen en tegelijkertijd een omgeving creëren waar iemand kwetsbaar durft te zijn. ”In een topsportopleiding gaat niet elk moment, iedere oefening of elke keuze leuk zijn. Om in de topsport te slagen moet je misschien ook wel voldoening kunnen halen uit de zware en minder leuke dingen, door je er juist in vast te bijten en te leren om er beter mee om te gaan. En daar moeten wij ze bij helpen”

Volgens Fedrik en Jan Hendrik weten de spelers dat er ondersteuning is voor mentale problemen en kloppen ze ook regelmatig bij iemand aan als ze niet lekker in hun vel zitten: “Eén-op-één durven ze dat zeker aan te geven,” weet Jan Hendrik. “Het helpt dat de publieke opinie rondom dit onderwerp ook aan het veranderen is. Steeds meer (oud-)voetballers vertellen openlijk over de invloed van hun mentale gezondheid op hun carrière.”

Geen zware problematiek

Stress, perfectionisme, faalangst en drukte — dat zijn de mentale klachten die het meest voorkomen onder de spelers: “Hierin proberen we ze individueel te begeleiden, door met ze te praten en ze handvatten te geven om beter met die klachten om te gaan. Soms worden spelers extra geholpen door onze partners van Kindercoachpraktijk Sneek, wat als heel prettig wordt ervaren.” Echt zware problematiek, zoals een depressie of burn-out, hebben ze nog niet meegemaakt: “Ik denk dat we onze spelers goed genoeg zien om dat te voorkomen en tijdig hulp te bieden. Het is wel eens voorgekomen dat de drukte een speler te veel wordt. De combinatie van school, topsport, het vele reizen — dat is behoorlijk intensief en helaas hebben we daar maar weinig invloed op. We kunnen wat extra begeleiding bieden met school, de trainingsintensiteit iets verlagen, maar we kunnen de velden niet dichter bij de jongere brengen. Soms moeten we dan samen tot de conclusie komen dat het echt niet gaat lukken, dat dit traject hem niet gelukkig maakt.”

Er zijn maar weinig spelers die stoppen met de opleiding. Veel vaker komt het voor dat ze uitstromen, een ervaring die veel invloed kan hebben op iemands mentale gezondheid: “We proberen ze hierin zo goed mogelijk te ondersteunen. Nog voor bekend is wie uitstroomt, laten we elke speler nadenken over de vraag: wat wil ik als ik uitstroom?” Alle spelers stellen een plan voor zichzelf op en denken na over studie, voetbal en persoonlijke doelen. Halverwege het tweede seizoenshelft maken de trainers bekend wie mag blijven en wie gaat uitstromen: “Voor hen is er extra begeleiding. We helpen hen praktisch, bijvoorbeeld door contact te leggen met een nieuwe (amateur)club, en praten over wat die boodschap met hen doet.” Cambuur verzorgt ook nazorg: “Na een paar weken neemt de trainer altijd even contact op om te kijken hoe het gaat. Ook bieden we ze aan om in contact te komen met Pathways.” Pathways is een stichting van profvoetballer Jeremie Frimpong, die met eigen ogen zag wat de impact kan zijn op een sporter als diens topsportcarrière tot een einde komt. Ze bieden ondersteuning op het gebied van mentale gezondheid en het vinden van een nieuwe carrière. “Iedereen waardeert het altijd enorm dat we contact opnemen, maar het is natuurlijk niet zo dat alle spelers ondersteuning nodig hebben,” aldus Fedrik.

Extra middelen zijn noodzakelijk

Dat de KNVB een campagne is gestart rondom dit onderwerp, vinden Fedrik en Jan Hendrik heel goed: “Ik vind het heftig om te horen dat er in elke kleedkamer twee spelers zitten die niet lekker in hun vel zitten. Als trainer ben je ook opvoeder en sport kun je heel goed gebruiken om dit soort maatschappelijke problemen aan te kaarten.” De campagne is met name gericht op het signaleren en bespreekbaar maken van mentale problemen: “Maar voor clubs is het niet altijd makkelijk om iemand te vinden die dit écht kan. Ze zijn vaak al blij als er voor elk team een coach is gevonden.” De enige oplossing, denken ze, is dat er veel meer geld geïnvesteerd wordt in het opleiden en behouden van goede trainers in het amateurvoetbal: “In de huidige trainersopleiding is veel te weinig aandacht voor mentale begeleiding. Het is goed dat er nu meer aandacht is voor dit onderwerp, maar het is belangrijk dat clubs ook de middelen krijgen om hier structureel vorm aan te geven.”

Ga naar www.onzichtbareblessure.nl als je actief bent in het amateurvoetbal en maak mentale gezondheid bespreekbaar.