‘Gestichtstekeningen’ Klaas Koopmans in Grote Kerk Drachten

DRACHTEN - ‘De tiid hat noch nea sa tsjuster west of der komt wer in ljochte tiid’. Deze uitspraak van de Friese schilder Klaas Koopmans is de titel van de expositie van een aantal van zijn ‘Gestichtstekeningen’, op de zaterdagmiddagen van 8 maart tot en met 19 april, van 13.30 tot 17.00 uur in de Grote Kerk van Drachten.

Klaas Koopmans (1920-2006) was een van de belangrijkste kunstschilders van de twintigste eeuw in Fryslân. Hij werd bekend met zijn kleurrijke schilderijen en krachtige tekeningen. Koopmans maakte meerdere depressieve periodes door en moest meermaals worden opgenomen in Zuidlaren en Franeker. De ene keer mocht hij in de instelling schilderen op therapeutische basis, de andere keer werden hem de creatieve bezigheden ontzegd.

Juist in die periodes maakte hij ‘tegen in de verdrukking in’ een groot aantal kunstwerken: balpennen, sigarettenas en lippenstift werden zijn schildersgereedschap, sigarettendoosjes, tabakszakken of visitekaartjes werden zijn canvas. Uiteindelijk maakte hij tijdens de opnameperiodes 443 werken. Dankzij de Stichting Klaas Koopmans werden die in 1993 bij elkaar gebracht in het depot van Museum Dr8888. De taakgroep Cultuur van de Grote Kerk heeft uit die collectie 32 ‘gestichtstekeningen’ mogen uitkiezen om tijdens de veertigdagentijd tentoon te stellen.

‘We zijn de stichting daar zeer dankbaar voor’, zegt Ad Vermeulen van de taakgroep. De tekeningen passen heel goed bij de aanloop naar Pasen, legt hij uit. ‘Wij zien de veertigdagentijd als een periode van inkeer en reflectie. De gestichtstekeningen van Klaas Koopmans bepalen toeschouwers op een intense manier bij wat inkeer voor een mens kan betekenen. Hij heeft als patiënt van binnenuit zijn medepatiënten getekend: een intieme inkijk in een wereld van mensen die het contact met de roerige buitenwereld hebben moeten loslaten.’

De veertigdagentijd wordt ook wel de Lijdenstijd genoemd. Vermeulen: ‘De tekeningen bepalen ons bij het lijden van de patiënten, maar doen ook denken aan het lijden van familieleden die geconfronteerd worden met situaties van verlies en onmacht.’

Toch gloort er ook hoop. Koopmans wist telkens op te krabbelen en bezigde niet voor niets de spreuk: ‘De tiid hat noch nea sa tsjuster west of der komt wer in ljochte tiid’. Vermeulen: ‘In die woorden gloort iets van een ‘opstandingsverhaal’ in de brede zin van het woord.’

Officiële opening en muziek

De expositie wordt officieel geopend op zaterdag 8 maart vanaf 15:00 uur, met een toelichting op de expositie door Anje Wester-Koopmans – dochter van Klaas Koopmans - en muziek op het Hillebrandorgel door Jellegeert Postma en Bertha Kwant. Ook op de andere dagen zijn er muzikale intermezzo’s. Die beginnen steeds om 16:00 uur en duren ongeveer een half uur.

Ankie Hofma (orgel), Greetje Waringa (cello) en Hylke Faber (blokfluit) verzorgen op 15 maart het eerste concert. Op 22 maart komt organist Annekor Top, op 29 maart vocaal ensemble Cantando, op 5 april blaaskwintet Bliss. Ilse Terpstra (dwarsfluit) en Sebastiaan Schippers (orgel) besluiten op 12 april de reeks, op 19 april – Stille Zaterdag – is er geen muziek.