Column Désirée: Wereldbeeld

Toen ik Alle tijden zijn onzeker van Joke van Leeuwen las, realiseerde ik me dat het een historische roman is, maar tegelijkertijd een verhaal van alle tijden.
Op de achterflap staat dat het boek zich afspeelt in Parijs in 1783: het jaar waarin de mens voor het eerst loskomt van de aarde in een luchtballon en waarin de grote verschillen tussen rijk en arm tot onrust leiden. Wetenschappelijke vernieuwingen, zoals de voorloper van het vaccineren, wekken bij sommigen enthousiasme op, terwijl anderen houvast zoeken in troostende schijnzekerheden. Net als nu waren het toen onzekere tijden.

In het verhaal ontstaat een nieuw wereldbeeld. Veel van wat eerst als zeker werd beschouwd, blijkt dat niet langer te zijn. Het lijkt op het huidige politieke wereldtoneel, dat voor mij een gevoel van onzekerheid met zich meebrengt.

Toch hoeft dat niet per se negatief te zijn, want stof tot nadenken houdt de grijze cellen actief. En als ik terugdenk aan dat boek, besef ik dat onzekere tijden van alle tijden zijn. Een klimaatcatastrofe, twijfel aan de wetenschap, rijken die steeds rijker worden en vreemdelingen die niet meer welkom zijn – het klinkt als de actualiteit, maar het is kort voor de Franse Revolutie.

Revoluties vormen de basis van democratie. Mensen willen zich niet langer onderwerpen aan heersers of de kerk. Tegenwoordig staat de democratie in verschillende landen onder druk. De leider van het grootste land ter wereld regeert per decreet, een binnengevallen land kan niet zonder meer op de steun van bondgenoten rekenen, en het is niet meer vanzelfsprekend dat rijke landen arme landen ondersteunen.

Als oudere jongere denk ik steeds vaker aan de Tegenpartij van Jacobse en Van Es, de legendarische typetjes van Kees van Kooten en Wim de Bie. De Tegenpartij was “De Partij voor alle Nederlanders die niet meer tegen Nederland kenne”. Een gedachtegoed dat je bij veel mensen herkent. De Tegenpartij werd zo’n succes dat er zelfs verwachtingen ontstonden dat ze zetels in de Tweede Kamer zouden winnen. Maar dat was satire. Wij leven in een harde werkelijkheid waarin waarden niet vanzelfsprekend meer aansluiten bij normen van beschaving.