De heksen zijn terug met een duidelijke boodschap: We eisen de nacht terug!

LEEUWARDEN - In de nacht van vrijdag 28 november keren de heksen terug naar Leeuwarden. Tientallen vrouwen*, trans- en genderdiverse mensen gaan dan - al zingend, wapperend met vlaggen en zwaaiend met fakkels - de straat op om de nacht terug te eisen. Het is immers voor hen nog altijd niet veilig om zich daar te begeven, zeker in de nacht, en dat moet anders. Dit keer wordt de actie georganiseerd door Dolle Mina Friesland, in samenwerking met De Harmonie en Tûmba.

Het is 19 mei 1996. Tachtig vrouwen, de meeste verkleed als heks, gaan de straat op in Leeuwarden. Ze zingen het Heksenlied en hun getrommel begeleidt de acht vuurspuwers. Het maakt indruk, beschrijft journalist Freya Zandstra een dag later in de Leeuwarder Courant. Een man met een hondje twijfelt of hij de Bollemanssteeg inslaat of toch zou omkeren wanneer hij de stoet op zich af ziet komen, op de Weaze houdt iemand zijn ketting met kruis ‘bezwerend’ omhoog. Monique Buising en Gabrielle Terpstra waren erbij. “Ik was zeventien toen ik meeliep,” herinnert Monique zich. “Wat op mij het meeste indruk maakte, was toen we over de Weaze liepen. Ik zag een aantal brede uitsmijters zich opstellen voor de deuren. Dat vond ik een wonderlijk fenomeen. Het was beangstigend voor hen. Ineens waren wij niet meer bang, maar zij. De omgekeerde wereld.”

‘Ineens waren wij niet meer bang, maar zij’

In oktober 1975 vond de eerste Heksennacht plaats in Philadelphia (VS). Onder het credo ‘Take back the night’ gingen vrouwen de straat op na de moord op microbiologe Susan Alexander Speeth. Zij was neergestoken terwijl ze alleen naar huis liep. Vrouwen moeten altijd veilig zijn, ook als ze alleen door de nacht wandelen, dat was de luide boodschap van de Amerikaanse vrouwen. In de jaren die volgden werden de Heksennachten ook in andere landen georganiseerd, waaronder in Duitsland, Italië, het Verenigd Koninkrijk, België én in Nederland, voor het eerst op 18 mei 1978 in meer dan tien steden tegelijk. Later werd er in Leeuwarden ook een Heksennacht georganiseerd. De laatste editie was die bewuste nacht in 1996, toen de jonge Monique de angst in de ogen van de uitsmijters kon zien.

Hoe kan ik Mina worden?

Terug naar de tegenwoordige tijd. Vijf vrouwen verzamelen zich onder de poort van de Blokhuispoort. Monique en Gabrielle zijn erbij, net als andere ‘Mina’s’ Femke Molenaar, Kyra van Hinsberg en Carolien Tiedema. De vijf vrouwen komen op de foto voor deze krant. Wat ze willen uitstralen? “Strijdvaardig, maar niet te boos,” denkt Gabrielle. Eenmaal opgesteld zien ze er met z’n vijven indrukwekkend uit, maar vriendelijk wijken ze uit voor elke bezoeker die de voormalige gevangenis in of uit moet. Een vrouw met kort, wit haar en een lange zwarte jas passeert twijfelend en stopt dan plotseling: “Ik wil ook een Mina worden,” klinkt het beslist. “Wat leuk,” roept Femke spontaan. “Dan moet je even naar de website en dan kun je je eenvoudig aanmelden. Je bent meer dan welkom!”

Op 28 november organiseert Dolle Mina Friesland, in samenwerking met De Harmonie en Tûmba, een nieuwe Heksennacht. Het idee kwam uit de koker van initiatiefnemers Femke en Ellen, die niet aanwezig kon zijn bij het interview maar in de jaren ‘90 - samen met Gabrielle - ook al één van de organisatoren was: “We liepen al drie jaar rond met het idee. De druk op vrouwenrechten neemt toe en het idee dat vrouwen in de nacht veilig over straat moeten kunnen lopen verdwijnt steeds meer. Toen in Friesland de Dolle Mina’s werden opgericht dachten we: dit is het moment.”

Foto: Judith Beintema

Niet de tijd om achterover te leunen

Dat er, 29 jaar na de vorige Heksennacht, weer de noodzaak zou zijn om het te organiseren, is treurig, maar helaas wel de realiteit, want de vijf Mina’s merken dat er een achteruitgang is in de emancipatie van Nederland: “Na een betere periode gaan we weer achteruit,” merkt Gabriëlle op. “Ik denk dat veel mensen nog in de illusie leven dat Nederland een geëmancipeerd en progressief land is,” voegt Kyra toe. “Maar dat valt wel mee. Als we het hebben over de verdeling van het huishouden, de loonkloof en veiligheid op straat is er nog veel werk te verzetten.” Femke knikt: “Ons land staat in de top drie Europese landen waar de meeste vrouwenmoorden gebeuren, om maar iets te noemen.” 

‘Mensen denken dat Nederland geëmancipeerd en progressief is, maar dat valt wel mee’

Kortom: dit is niet de tijd om achterover te leunen. Het is geen wonder dat er al bijna 150 Dolle Mina’s in Friesland zijn aangemeld en dat nog meer mensen zich aansluiten bij hun activiteiten en protesten. Het is een diverse groep, vertelt Femke: “De jongste is net vijftien geworden, de oudste is in de tachtig. En het zijn niet alleen vrouwen hoor, ook mannen, non-binaire en genderdiverse mensen willen zich inzetten.” Dat komt mede omdat de Dolle Mina’s niet alleen strijden voor vrouwenrechten: “De eerste Heksennacht was het credo ‘vrouwen eisen de nacht terug’. Wij zetten een sterretje bij het woord ‘vrouwen’, omdat onderdrukking en onveiligheid niet alleen vrouwen treft. Ook mensen met een migratieachtergrond, LHBTQIA+ mensen, mensen met een beperking of neurodiverse mensen voelen zich soms angstig. Deze actie doen we ook voor hen,” aldus Kyra. Carolien voegt daaraan toe dat de beweging ook het leven van mannen wil verbeteren: “We zeggen misschien wat te snel dat het allemaal de schuld is van de mannen, maar zij zitten ook vast in een patroon waar ze last van kunnen hebben. We kijken ook kritisch naar hoe we onze mannen opvoeden en hoe ze met elkaar omgaan. Durven ze wel bij elkaar uit te huilen, of tegen elkaar te zeggen dat een grapje echt niet leuk is?”

Gabrielle en Monique waren bij de Heksennacht in 1996. Is het feit dat er nu weer eentje georganiseerd moet worden dan niet ontmoedigend? “Ik ben vooral blij dat de Mina’s weer in opkomst zijn,” geeft Gabrielle toe. “Ik heb mij de afgelopen twintig jaar best weleens eenzaam gevoeld, omdat ik de achteruitgang zag maar er zo weinig mensen opstonden.” Ook Kyra, één van de jongere Mina’s, herkent dat gevoel: “Ik maakte mij heel erg zorgen over wat er gebeurde in de wereld. Toen de Dolle Mina’s opkwamen zag ik eindelijk dat er mensen zijn die zich ook zorgen maken, die zich boos of verdrietig voelen, en die dit met elkaar willen delen.”

Je bent niet alleen

Hebben de vijf vrouwen hoop dat iedereen - ongeacht geslacht, genderidentiteit, geaardheid, afkomst, beperking of mogelijkheden - in de toekomst veilig over straat kan? Het blijft stil. Dan zegt Kyra voorzichtig: “We hebben in ieder geval de hoop dat iedereen die vrijdagnacht meedoet of ons ziet zich veilig, gezien en gehoord voelt.” Femke voegt daaraan toe: “En dat iedereen die zich zorgen maakt over de staat van de wereld weet dat ze niet alleen zijn met hun verdriet en woede, dat je dat mag delen en dat je wat kan doen.”

Tijdens de Heksennacht is iedereen vanaf 19.30 uur welkom in De Harmonie. Hier is een toespraak van schrijfster Suzanna Jansen (onder andere bekend van het Pauperparadijs en De Omwenteling). Vanaf 21.00 uur vertrekt de heksenstoet vanaf de schouwburg door de binnenstad. Daarna wordt de avond afgesloten met een Heksenfeest, inclusief DJ’s, henna en meer. Opgeven kan via de Instagrampagina @dolleminafriesland.

Ga naar de Instagrampagina @dolleminafriesland om Dolle Mina te worden of je aan te melden voor de Heksennacht.