De vicieuze cirkel van valangst

FRIESLAND - Veel ouderen zijn bang om te vallen. Dat is begrijpelijk, want een val kan nare gevolgen hebben. Los van de fysieke gevolgen, zoals blauwe plekken, een verstuikte enkel of misschien zelfs een gebroken heup, brengt een val ook mentale schade met zich mee. Dit is minder zichtbaar, maar kan alsnog een grote impact hebben. Angst voor een val kan namelijk juist het risico op vallen vergroten. Hoe zit dat? 

Naarmate we ouder worden, verliezen we langzaam spierkracht en wordt ons evenwichtsgevoel minder scherp. Dit zorgt voor onzekerheid in dagelijkse bewegingen. Wie eenmaal twijfelt, durft minder snel risico’s te nemen. Deze onzekerheid leidt vaak tot het vermijden van activiteiten zoals wandelen, fietsen of boodschappen doen. Er is dan sprake van een lastige vicieuze cirkel: door de angst bewegen ouderen minder, waardoor hun spierkracht en balans afnemen. Daardoor stijgt de kans op een val.

Blijf in beweging

Hoewel ‘terugtrekgedrag’ het gevoel van veiligheid tijdelijk kan vergroten, heeft het op de lange termijn alleen maar negatieve gevolgen. Valangst kan in extreme gevallen namelijk zelfs leiden tot paniekaanvallen en sociaal isolement. Het is daarom belangrijk om de vicieuze cirkel te doorbreken. Dat begint bij herkenning. Tekenen die kunnen wijzen op valangst zijn bijvoorbeeld: minder durven lopen zonder hulp, moeite hebben met opstaan, vasthouden aan meubels, muren of een naaste om steun te zoeken en het vermijden van buitenshuis bewegen. Veel ouderen die al eens zijn gevallen hebben last van deze beperkingen, maar ook ouderen die nog nooit gevallen zijn kunnen valangst ontwikkelen.

Probeer, ondanks de angst, toch in beweging te blijven. Het is niet gek als dat niet vanzelf lukt. Erover praten helpt. Dat kun je doen met een naaste, maar aarzel ook niet om een professional zoals een fysiotherapeut, sportinstructeur of ergotherapeut in te schakelen. Zij kunnen er met gerichte oefeningen voor zorgen dat je je spierkracht en balans behoudt, of weer terugkrijgt. Vooral activiteiten als tai chi, yoga en pilates zijn bijvoorbeeld bijzonder effectief gebleken bij het verbeteren van het evenwicht en het verminderen van valangst. Ook cognitieve gedragstherapie kan een uitkomst bieden. Hierbij leer je om negatieve gedachten om te buigen en gevreesde situaties geleidelijk weer aan te gaan.

Veiligheid en zelfstandigheid

Misschien ben je zelf niet bang om te vallen, maar merk je dat de mensen om je heen zich wel zorgen maken. Soms uit zich dat in het voortdurend aanmoedigen om voorzichtig te zijn, of in het overnemen van taken uit angst dat er iets gebeurt. Als je je nog zelfredzaam voelt, is het goed mogelijk dat je dit als verwarrend of frustrerend ervaart. Ook in die situatie is het belangrijk om erover te praten: bespreek met elkaar wat de zorgen zijn en wat je zelf kunt en wilt doen. Zo kunnen jullie samen een balans vinden tussen veiligheid en zelfstandigheid.