Voorouderdag: Een dag over familiegeschiedenis en de doorwerking van de oorlog

30 oktober 2025, 15:00 Historie

VEENHUIZEN - Op zondag 9 november vindt in het Nationaal Gevangenismuseum Veenhuizen de jaarlijkse Voorouderdag plaats. Dit jaar staat de dag in het teken van 80 jaar vrijheid – een bijzonder moment om stil te staan bij de impact van de Tweede Wereldoorlog op volgende generaties, in het bijzonder op de (klein)kinderen van collaborateurs.

De Voorouderdag wordt georganiseerd in samenwerking met ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en Oorlog voor de Rechter, en biedt een rijk programma met lezingen, workshops, rondleidingen en een gastcollege Oral History door emeritus hoogleraar Fridus Steijlen. De dag is gratis te bezoeken met een Museumkaart; reserveren is wel verplicht.

Waarom deze dag?

Voorouderdag biedt ruimte om persoonlijke familiegeschiedenis te verkennen en bespreekbaar te maken. In navolging van de tentoonstelling On/t/schuld staat dit jaar de morele erfenis van collaboratie centraal en hoe die generaties later nog voelbaar is.

Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) bevat de justitiële dossiers van circa 425.000 personen die na de oorlog zijn onderzocht op collaboratie. Binnenkort is dit archief niet meer alleen in het Nationaal Archief, maar ook digitaal op enkele locaties in de regio in te zien. De (digitale) toegang tot deze dossiers brengt vaak veel emoties en vragen met zich mee, zeker voor nazaten van betrokkenen. Tijdens de Voorouderdag wordt stilgestaan bij zowel demogelijkheden als de impact van dit proces.

Programma

Het onderstaande programma biedt verschillende onderdelen waaraan bezoekers naar eigenvoorkeur kunnen deelnemen. Voor sommige onderdelen geldt beperkte beschikbaarheid, en deelname aan het volledige dagprogramma is uiteraard niet verplicht.

College Oral History en familiegeschiedenis met Fridus Steijlen

Fridus Steijlen (Vrije Universiteit Amsterdam / KITLV Leiden) gaat in op Oral History als methode om familiegeschiedenissen te onderzoeken. Hij heeft meerdere Oral History projecten uitgevoerd en Oral History trainingen gegeven. Hoe pak je dat aan? Hoe stel je vragen? Hoe bereid je je voor? Waar liggen gevoeligheden? En meer algemeen: wat is Oral History eigenlijk, en is het wel betrouwbaar als bron? Hoe werkt het geheugen en kan dat worden beïnvloed?

Plenaire sessie: Het CABR – voorbereiding en familieonderzoek

Tijdens een tweedelige sessie van Oorlog voor de Rechter en ARQ wordt uitleg gegeven over de
digitale ontsluiting van het CABR en hoe je een bezoek kunt voorbereiden. In het tweede deel volgt een korte workshop met praktische tips over hoe je ingrijpende informatie verwerkt en moeilijke gesprekken binnen de familie kunt aangaan.

Workshop: Omgaan met de impact van familieonderzoek en collaboratie van ARQ

ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum biedt een praktijkgerichte workshop met tips, herkenning en handvatten. Hoe begin je een gesprek over collaboratie, schuld of zwijgen in je familie?

Rondleiding On/t/schuld met Boris Wanders & Judith Lechner

In deze rondleiding nemen dichter Boris Wanders en fotograaf Judith Lechner bezoekers mee in hun persoonlijke verhaal. De tijdelijke tentoonstelling On/t/schuld onderzoekt hoe nazaten van ‘foute’ Nederlanders leven met de last van een verzwegen verleden, in een indrukwekkende samensmelting van historische context, poëzie en beeld.

Rondleiding De Rode Pannen

Bezoek onder leiding van een gids de voormalige strafgevangenis De Rode Pannen. Het gebouw werd na de Tweede Wereldoorlog gebruikt om collaborateurs vast te zetten, en later om gedetineerden te huisvesten die in andere gevangenissen niet te handhaven waren door extreemgedrag. Het strenge regime van toen is in en rond het gebouw nog altijd voelbaar.

Ontmoetingsmarkt

Wie behoefte heeft aan een luisterend oor, kan terecht op de ontmoetingsmarkt. Stichting Werkgroep Herkenning is aanwezig om bezoekers te ondersteunen bij vragen of gevoelens die het thema oproept. De stichting, opgericht in 1981, biedt steun aan kinderen, kleinkinderen en familieleden van personen die tijdens de oorlog aan de zijde van de bezetter stonden of zelf tot de bezetter behoorden.

Over het museum

Het Nationaal Gevangenismuseum is gevestigd in het enige overgebleven onvrije gesticht van de Koloniën van Weldadigheid, UNESCO Werelderfgoed sinds 2021. Bezoekers ontdekken hier verhalen over armoede, misdaad en straf – van vroeger tot nu. Voor kinderen zijn er volop activiteiten, zoals de Klauterbajes, kinderroutes en ritten met de oude Boevenbus. In de vakanties organiseert het museum extra kinderactiviteiten en workshops.