De uitdagingen en ontwikkelingen van sekswerk in Friesland

LEEUWARDEN – Als je het hebt over sekswerk, dan hebben de meeste mensen hun mening al klaar. De één ziet vooral slachtofferschap van bijvoorbeeld mensenhandel. Zij denken dat sekswerkers hun werk doen vanuit een bepaalde vorm van dwang. De ander ziet sekswerkers als zelfverzekerde en vrijgevochten ondernemers die hun seksualiteit opeisen en trots zijn op hun werk. De realiteit is dat sekswerk niet zwart-wit is, maar veel diverser dan je verwacht. Het is die diversiteit, en het hardnekkige stigma, die het uitdagend maakt om sekswerkers maatschappelijk en beleidsmatig te ondersteunen. Daarover praten we met Linda Pool, beleidsadviseur en projectleider bij Sociaal Domein Fryslân, en Anna Hoogland, maatschappelijk werk team prostitutie en mensenhandel bij Fier.

Pool en Hoogland hebben allebei jarenlange ervaring op het gebied van ondersteuning voor sekswerkers. Hoogland begon bij de behandelgroepen van Fier, het expertisecentrum op het gebied van (seksueel) geweld, uitbuiting en eerkwesties, en werkt inmiddels een aantal jaar in het team prostitutie en mensenhandel. Als onderdeel van haar werk gaat ze veel in gesprek met sekswerkers. Ze bezoekt onder andere bekende bordelen, clubs en massagesalons, benadert sekswerkers online, gaat mee met integrale prostitutiecontroles en is een bekend gezicht bij Steunpunt Xenia, een plek waar sekswerkers uit Friesland terechtkunnen voor een praatje, advies of ondersteuning. Pool doet onderzoek naar sekswerk in Friesland en adviseert momenteen de Friese gemeenten over sekswerkbeleid.

Jaarlijks zijn er vier themadagen die belangrijke zaken op het gebied van sekswerk onder de aandacht brengen. Op 14 september is het Sexworkers Pride, maar er zijn ook themadagen die aandacht vragen voor geweld tegen sekswerkers, discriminatie en stigma rondom dit onderwerp, en voor het verbeteren van hun rechten. De reden dat er elk jaar vier keer aandacht wordt gevraagd voor sekswerk, is dat de uitdagingen in de sector zeer uiteenlopend zijn. Een logisch gevolg van het feit dat de wereld van het sekswerk veel diverser is dan de meeste mensen denken. “Sexworkers Pride helpt met het doorbreken van het stigma, want sekswerk is heel divers. Mensen hebben de neiging om alleen de ene kant of de andere kant te zien, maar er is een heel breed palet met allerlei nuances.” Hulp bieden aan sekswerkers – praktisch of beleidsmatig – is om die reden echt maatwerk, daarvan zijn Pool en Hoogland overtuigd, maar dat maakt het ook gecompliceerd.

Een dubbele moraal

Wat het nog moeilijker maakt om passende hulp te bieden, is het stigma dat rust op het werk. “Er heerst een dubbele moraal,” vertelt Pool. “Aan de ene kant is het werk gelegaliseerd en daarmee normaal werk geworden. Anderzijds zijn er allerlei meningen, visies, systemen en dynamieken waardoor er toch ook veel mensen zijn die het geen normaal beroep vinden.” Dat stigma heeft veel invloed op hoe goed en veilig een sekswerker diens werk kan uitvoeren. “Vanwege schaamte durven ze soms niet eerlijk te zijn over hun werk,” weet Hoogland. “Waardoor ze minder makkelijk de juiste hulp kunnen vinden en krijgen.” Terwijl juist de toegang tot hulp zo noodzakelijk is, benadrukt Pool: “Het kan zwaar werk zijn, fysiek en emotioneel. Het is daarom ontzettend belangrijk dat zij de juiste hulp en ondersteuning kunnen krijgen als ze dat nodig hebben.” Dat sekswerk nog steeds niet gezien wordt als normaal werk, heeft ook invloed op andere aspecten. “Zelfs sekswerkers die alles op orde hebben, die netjes staan ingeschreven bij de KvK en die vergund hun werk doen, hebben bijvoorbeeld moeite met het openen van een zakelijke bankrekening, het regelen van verzekeringen of het verkrijgen van een hypotheek,” licht Hoogland toe. “Ze lopen tegen een bureaucratische muur aan.” 

Steeds minder vergund

Een andere ontwikkeling is dat steeds minder sekswerkers vergund werken. “De redenen hiervoor zijn divers,” zegt Pool. “Sommigen willen niet achter de ramen werken. Thuiswerken kan soms wel vergund, maar de drempel om een vergunning aan te vragen is hoog. Hier speelt immers dat stigma weer een rol: Je moet bij het aanvragen van een vergunning openheid van zaken geven. Bovendien ben je vaak zichtbaarder als je vergund werk doet in een bordeel of achter het raam. Daardoor kiezen veel mensen voor onvergund werken. Dat baart zorgen, want de mensen die onvergund werk doen zijn minder makkelijk te bereiken, terwijl zij wel mogen rekenen op hulp: “We zijn er voor iedereen die sekswerk doet. Voor mannen, vrouwen en transgender personen, voor mensen die vergund of onvergund hun werk doen. Voor de mensen die daar helemaal oké mee zijn, die twijfelen of ze misschien iets anders willen, en ook voor de slachtoffers van mensenhandel, mensen die worden gedwongen om het werk te doen terwijl zij dit niet willen. We maken geen onderscheid,” aldus Hoogland.

Ontwikkelingen

Ondanks de complexiteit ziet Pool vooruitgang. Ze merkt dat beleidsmakers, zoals de gemeenten, zich steeds beter realiseren hoe genuanceerd sekswerk is. Een echte gamechanger is de groei van zelforganisaties, vindt Pool: “Sekswerkers organiseren zichzelf, positioneren zich beter en gaan ook echt aan die beleidstafels zitten. Landelijk én ook hier in Friesland.” Er wordt mede daardoor ook steeds beter geluisterd naar mensen die sekswerk doen: “Gelukkig wordt het steeds gebruikelijker om in gesprek te gaan met deze mensen. Zeker in zo’n diverse sector, waar zoveel vooroordelen over zijn, is het goed dat ervaringsdeskundigen betrokken worden bij beleidsbepaling en het opzetten van een ondersteuningsnetwerk.”

Sinds 2005 zijn er in Friesland Prostitutie Maatschappelijk Werkers actief. “Het is wel een eigen wereld, met een eigen cultuur en taal. Deze maatschappelijk werkers zijn specialistisch opgeleid en weten hoe je prettig contact maakt. Dat maakt ondersteuning toegankelijker.” Steeds beter weten zij ook in contact te komen met mannelijke sekswerkers en transgender personen, een positieve ontwikkeling. Daarnaast weten organisaties zoals Fier, GGD, Leger des Heils, wijkteams, politie en handhaving elkaar steeds beter te vinden. “Bij integrale prostitutiecontroles gaat nu standaard een maatschappelijk werker mee, juist voor dat stukje waar het voor de politie ophoudt, maar waar nog wel een hulpvraag is,” aldus Hoogland.

Wachten op landelijk kader

Toch zijn er nog flinke uitdagingen. “Het is een branche die altijd in beweging is,” zegt Pool. “Sociaal Domein Fryslân onderzoekt wat er nog beter kan. Wat het een uitdaging maakt, is dat we te maken hebben met achttien gemeenten met verchillende visies op sekswerk. Het is moeilijk om beleidsadvies te formuleren waar iedereen achterstaat.” Gemeenten hopen al lang op een landelijk kader. “Het ontbreken daarvan maakt het moeilijk om keuzes te maken. Je wilt ook voorkomen dat de uitwassen zich verplaatsen naar een regio waar ander beleid geldt.” Zonder nationaal beleid blijven gemeenten zelf het wiel uitvinden. “Daar hebben wij als provincie een start mee gemaakt, maar het wordt echt tijd dat Den Haag keuzes durft te maken.”