‘Door gezond te eten en genoeg te bewegen kun je de kans op darmkanker verkleinen’

LEEUWARDEN - Maart is darmkankermaand. Overal in de wereld wordt dan stilgestaan bij de gevolgen van darmkanker. In veel landen stijgt het aantal darmkankerpatiënten en in de westerse wereld is het één van de vaakst voorkomende soorten kanker. Extra zorgelijk is het feit dat steeds meer jonge mensen deze diagnose krijgen. Hoe dit kan en waarom het zo belangrijk is dat er een hele maand extra aandacht is voor darmkanker, dat vraagt RondOm Leeuwarden aan dokter Vincent Dik, maag-, darm- en leverarts bij Frisius MC in Leeuwarden.

Darmkanker is een veel voorkomende vorm van kanker in Nederland. In 2023 zijn er ongeveer 12.000 nieuwe patiënten (mensen die niet eerder darmkanker hadden) met deze ziekte gediagnosticeerd. Ongeveer evenveel mannen als vrouwen krijgen darmkanker. Het is een ziekte die vooral ouderen treft, zeventig procent is namelijk 65 jaar of ouder. Toch neemt ook het aantal jonge mensen (jonger dan vijftig jaar) met darmkanker toe. Uit onderzoek blijkt dat de kans om op jonge leeftijd darmkanker te krijgen ongeveer 2,5 keer groter is geworden ten opzichte van dertig jaar geleden.  

Nog steeds meer oudere patiënten

Volgens dokter Vincent Dik, maag-, darm- en leverarts bij Frisius MC in Leeuwarden, is er in de praktijk door deze ontwikkeling nog niet heel erg veel veranderd: “We behandelen nog steeds veel meer oudere mensen met darmkanker, maar we zien inderdaad wel vaker jonge patiënten. Dat geldt overigens niet alleen voor darmkanker. Andere soorten kanker zien we ook vaker bij jonge mensen dan voorheen en ook andere aandoeningen die je meer zou verwachten bij een oudere doelgroep, zoals diabetes of leververvetting, zien we vaker bij hen.” 

Er is nog niet exact bekend waarom steeds meer jonge mensen worden gediagnosticeerd met darmkanker. Volgens dr. Dik is er waarschijnlijk ook niet één specifieke oorzaak aan te wijzen. Het is bekend dat een verandering in de leefstijl van de gemiddelde mens een belangrijke oorzaak is: “We weten dat genetische aanleg en ouderdom belangrijke factoren zijn die de kans op darmkanker vergroten. Kanker wordt namelijk veroorzaakt door een opeenstapeling van genetische defecten, beschadigingen in het DNA, en die nemen in de loop van het leven steeds meer toe in aantal. Op leeftijd en genetische aanleg heb je natuurlijk geen invloed, maar daarnaast zijn er een heel aantal factoren waar je wel invloed op kunt hebben die te maken hebben met onze leefstijl. Onze leefstijl is de afgelopen jaren erg veranderd. Dan moet je denken aan ongezonde voeding, dus voeding met veel rood en bewerkt vlees, minder vezels en weinig groente en fruit, en daarnaast juist overmatig alcoholgebruik en roken, overgewicht en weinig beweging.” Dat je keuzes kan maken die de kans op kanker vergroten of verkleinen, is al langer bekend: “Door genoeg te bewegen, een dieet te eten rijk aan groenten en fruit, vezels, niet te roken en alcohol te vermijden kun je inderdaad de kans verminderen, maar je kan darmkanker niet volledig voorkomen. Zelfs jonge mensen die heel gezond leven kunnen darmkanker krijgen, helaas.”

Op sociale media worden video’s gedeeld van influencers die ‘tips’ delen over hoe je darmkanker kan voorkomen, bijvoorbeeld door het gebruik van vezelsupplementen of door te detoxen. De mdl-arts waarschuwt om niet zomaar die video’s te geloven: “Naar de relatie van het gebruik van supplementen of detoxbehandelingen is te weinig onderzoek gedaan om er conclusies aan te kunnen verbinden. Ik wil daarbij opmerken dat het niet waarschijnlijk is dat het gebruik van supplementen het risico op darmkanker sterk verlaagt, omdat gezonde voeding uit veel meer bestanddelen bestaat dan de toch vaak beperkte samenstelling van deze supplementen. Een gezond dieet bevat, naast een groter aantal soorten vezels, ook vitamines, mineralen, antioxidanten en vetzuren. Gezonde voeding is met geen enkel supplement te vervangen.”

Klachten en behandeling

Als mdl-arts is dr. Dik vaak de eerste specialist die patiënten ziet nadat ze zijn doorverwezen door de huisarts: “Veel voorkomende klachten zijn veranderingen in de stoelgang, zoals diarree of juist verstoppingsklachten, bloed in de ontlasting, onverklaarbaar gewichtsverlies, vermoeidheid of buikpijn,” legt hij uit. Bij jongere mensen wordt vaak niet gelijk gedacht aan darmkanker, het blijft immers erg zeldzaam. Zij komen bij een mdl-arts met een vermoeden van een andere darmaandoening, omdat veel van deze aandoeningen overeenkomende klachten kunnen veroorzaken. Als iemand bij een mdl-arts terechtkomt vanwege darmproblemen, wordt er vaak eerst gekozen voor een colonoscopie, vertelt dr. Dik: “Dit is een onderzoek waarmee we met een camera de dikke darm van binnen kunnen onderzoeken. Als er dan darmkanker wordt gevonden, dan worden er vervolgonderzoeken gedaan, zoals een CT- of MRI-scan.” De behandeling van darmkanker gebeurt niet bij de mdl-arts, maar wordt in het algemeen gedaan door een oncoloog, radiotherapeut en een chirurg.

Bevolkingsonderzoek

In Nederland kunnen alle 55-plussers die dat willen sinds 2015 meedoen aan een bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Een klein beetje ontlasting wordt dan onderzocht op bloedsporen. Tot nu toe is het bevolkingsonderzoek erg effectief, blijkt uit cijfers van het RIVM. Dankzij het onderzoek wordt de kanker in een vroeger stadium ontdekt (of zelfs al in een voorstadium), waardoor het beter te behandelen is en minder mensen sterven. In 2022 was de sterfte (hoeveel mensen overlijden aan darmkanker) met 27% afgenomen, ten opzichte van 2013. Als zo’n bevolkingsonderzoek zo goed werkt voor ouderen en het aantal jonge mensen met darmkanker stijgt, waarom mogen dan niet alle volwassenen meedoen? “Bevolkingsonderzoek naar darmkanker onder de vijftig jaar is waarschijnlijk niet zo zinvol, omdat de ziekte nu eenmaal onder deze leeftijd heel weinig voorkomt,” legt dr. Dik uit. Wel is hij voorstander van het verlagen van de leeftijd van 55 jaar naar 50 jaar: “In veel Europese landen wordt bevolkingsonderzoek naar darmkanker gedaan vanaf een leeftijd van vijftig jaar. Hier is in Nederland destijds niet voor gekozen, maar er wordt wel gesproken over het verlagen van de leeftijd. Naar schatting kunnen per jaar zo’n zevenhonderdvijftig tot duizend nieuwe darmkankergevallen in een vroeg stadium daarmee ontdekt worden.”

Ontwikkelingen in de toekomst

Om in de toekomst darmkanker te voorkomen of beter te behandelen, pleit dr. Dik dus voor het verlagen van de leeftijd voor het bevolkingsonderzoek en het verbeteren hiervan. Het onderzoek is namelijk nog niet 100% accuraat. “Daarnaast hoop ik dat we in de toekomst darmkanker op een minder invasieve manier kunnen vaststellen, bijvoorbeeld met een bloedonderzoek.” Het allerbelangrijkste is, vindt hij, dat er meer ingezet wordt op het voorkomen van darmkanker: “Ik hoop dat de overheid meer gaat doen aan preventie en het bevorderen van een gezonde leefstijl, door bijvoorbeeld op gezonde voeding minder btw te heffen en ongezonde voeding juist zwaarder te belasten. Uiteindelijk voorkom je daarmee veel meer leefstijl en obesitas gerelateerde aandoeningen.”