51% van de Leeuwarders stemde vier jaar geleden

LEEUWARDEN - Tijdens de Gemeenteraadsverkiezingen kiezen we de mensen uit die de aankomende vier jaar beslissingen gaan maken over wat er in de gemeente gebeurt. Ze bepalen bijvoorbeeld hoeveel woningen worden gebouwd, of er meer budget vrijkomt voor extra controles van boa’s of waar een nieuwe speeltuin gebouwd mag worden. De gemeenteraad maakt dus belangrijke beslissingen die impact hebben op het leven van iedereen in de gemeente. Daarom is het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen stemmen, zodat iedereens mening vertegenwoordigd wordt. Helaas is de opkomst voor verkiezingen steeds lager, ook in Leeuwarden.

Allereerst is het goed om te weten waarom het belangrijk is dat de opkomst tijdens de verkiezingen zo hoog mogelijk is. Nederland is een democratie, een woord dat is afgeleid van het Griekse woord ‘volksheerschappij’ en wat dus vrij vertaald betekent dat het volk regeert. Toen democratie ontstond was het mogelijk om iedereen mee te laten stemmen over vraagstukken, dat heet directe democratie. Onze samenleving is echter nu zo complex, dat een directe democratie niet goed zou werken. Daarom hebben we een indirecte democratie, wat betekent dat het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten maakt namens hen. Zo’n democratie werkt alleen goed als veel mensen meedoen. Als iedereen zou stemmen, dan zou iedereen een stem hebben in de gemeenteraad, de provincie, de Tweede Kamer of Europa. Als slechts een klein deel van het volk stemt, dan wordt alleen hun stem vertegenwoordigd.

In een gemeente waar weinig mensen politiek betrokken zijn (bijvoorbeeld door te stemmen), kan het bestuur de burgers niet goed vertegenwoordigen. Het beleid dat het bestuur maakt past dan immers niet bij de wensen en visies die bij een groot deel van de inwoners. Betrokken zijn bij lokale politiek is dus van belang voor zowel de burger, als de gemeente zelf. 

Opkomst in Leeuwarden

Al in de negentiende eeuw werden er gemeenteraadsverkiezingen gehouden. Van de eerste verkiezingen is niet makkelijk de opkomstcijfers na te gaan, maar de cijfers vanaf 1931 kun je vinden op www.verkiezingsuitslagen.nl.

Gemeente Leeuwarden zoals we die nu kennen, bestond in 1931 nog niet. In 1944 werd al een deel van de gemeente Leeuwarderadeel geannexeerd, in 2014 is een deel van gemeente Boornsterhem (voor 1984 waren dit Idaarderadeel, Rauwerderhem en een groot deel van Utingeradeel) bij de gemeente opgenomen en in 2018 een deel van Littenseradiel (voor 1984 Baarderadeel en Hennaarderadeel). Voor het gemak - en omdat dit artikel anders erg lang zou worden - richten we ons alleen op gemeente Leeuwarden. In Leeuwarden telden ze in ‘31 24.989 kiesgerechtigden (mensen die mochten stemmen), waarvan 22.557 ook echt daadwerkelijk gingen stemmen. Dat is een opkomst van 90,27%.

Het staat in schril contrast met de opkomst van de laatste jaren. De vorige verkiezingen waren in 2022. Landelijk gezien was de opkomst 50,99%, een historische lage opkomst. In Leeuwarden was de opkomst dit keer nét wat hoger dan het landelijk gemiddeld, daar gingen 51,02% van de inwoners stemmen. Twee keer was de opkomst nog lager, met een dieptepunt in 2013, toen slechts 39,6% naar de stembus ging. 

Het is in Leeuwarden niet echt populair om te stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen. De opkomst voor de Tweede Kamer verkiezingen was in 2025 77,8%, en voor de provincie 60,1% in 2023. Alleen de verkiezingen voor het Europees Parlement zijn minder populair, daarvoor stemde 45,4% in 2024.