Sprekende Stenen in het centrum vertellen acht nieuwe verhalen over eenzaamheid

LEEUWARDEN - Sinds 2022 kun je in het centrum van Leeuwarden acht Sprekende Stenen vinden. Deze gezichten, prachtig vormgegeven door Ineke van der Blom, worden vergezeld door een QR-code. Scan je deze, dan kun je luisteren naar verhalen en gedichten over eenzaamheid. Geen zielige tranentrekkers, maar verhalen over veerkracht en doortastendheid, verhalen die misschien wel voor iedereen herkenbaar zijn. Vanaf 3 juli zijn er acht nieuwe verhalen te beluisteren. RondOm Leeuwarden spreekt hierover met projectcoördinator en initiatiefnemer Sytse Jansma en schrijver Peter van Lier. 

Sprekende Stenen ontstond in 2021 tijdens de coronapandemie als onderdeel van het project ‘Over de Drempel’ van de gemeente Leeuwarden. “In die tijd was wandelen natuurlijk erg populair,” vertelt Sytse Jansma. De schrijver uit Harlingen stond aan de wieg van het project. “Zo ontstond het idee dat mensen al lopend door de stad naar de verhalen en gedichten konden luisteren. Het is een manier om eenzaamheid een gezicht of een stem te geven, maar ook om mensen kennis te laten maken met literatuur.” Hij koos ervoor om het project in het centrum een plek te geven, ondanks de logistieke uitdagingen: “Het klinkt misschien tegenstrijdig om het te hebben over eenzaamheid in de drukke binnenstad, maar juist in dat contrast is eenzaamheid voelbaar.” 

Vier schrijvers, onder wie hijzelf, gingen in 2021 in gesprek met mensen die eenzaamheid hebben ervaren. Toch werden de verhalen geen portret. Jansma gaf de schrijvers de vrijheid om van de verhalen een eigen literair werk te maken: “Ik heb gelijk gezegd, het hoeft geen portret te worden. Daarmee creëer je wel een spanningsveld. Het verhaal moet uiteindelijk literair wel kloppend zijn. Je moet het zo vormgeven dat het impact heeft en daarvoor moet je het juiste perspectief, de juiste beeldspraak, de juiste stijlmiddelen vinden. Tegelijkertijd wil je niet te ver afwijken van het verhaal dat je gehoord hebt, je wilt geen onwaarheden vertellen.”

Nieuwe verhalen in 2025

Dit jaar zijn vier nieuwe schrijvers aan de slag gegaan met deze bijzondere opdracht, die tegenwoordig volledig gefinancierd wordt door Leeuwarden UNESCO City of Literature. Peter van Lier was één van hen. Voor Sprekende Stenen sprak hij met een vluchteling uit Roemenië en met een begeleider van Smoel Kunstwerkplaats, een werkplek voor mensen met een beperking: “Die jongens en meiden vinden het kennelijk moeilijk om hun verhaal zelf te brengen, dus daarom sprak ik met één van hun begeleiders.”  Via haar hoorde Peter wel degelijk de meest openhartige verhalen, het was hem duidelijk hoe graag ze hun verhaal wilden vertellen. “Je merkt dat het thema eenzaamheid diep zit, dat ze het al heel lang met zich meedragen, maar ook dat het niet iets is om je voor te schamen.”

Foto: Welmoed Riemersma

Door zich echt open te stellen en veel dingen op te schrijven vond Peter in hun verhalen bruikbare aspecten die hij kon verwerken in zijn gedichten: “Voor het gedicht over de vluchteling uit Roemenië koos ik voor het perspectief van iemand die verlangt naar het verbeteren van zijn situatie. Ik schreef de regel: gewillig een oord tegemoet waar de lucht blauw is en de zee blauw, en het innerlijk oog standvastig gericht op een kleurvast heden. Daarmee wilde ik beschrijven dat hij op zoek is naar een plek waar de kleuren blijvend zijn, een stabiele situatie.” Tegelijkertijd is literatuur onderhevig aan eigen interpretatie, blijkt wanneer Jansma vertelt over hoe hij die zin las: “Het is ook een cliché beeld van Nederland, van iemand die weet dat de lucht en de zee blauw zijn, maar niet hoe het hier echt is.”

Het gedicht van Peter dat vanaf 3 juli te horen is bij de Sprekende Steen bij Smoel mag je zelf proberen te begrijpen. De dichter koos er in ieder geval voor om de jongen die hij beschrijft niet weg te zetten als zielig: “Hij is net zo stoer als ieder ander. Net als wij is hij soms op zoek naar liefde, bijvoorbeeld op een datingapp, maar dat lukt niet altijd. De jongen vraagt zich in het gedicht daarom af: wie wil er afhankelijk zijn (laat staan hulpbehoevend)? ‘Nou?’.”

Onderdeel van mens-zijn

De mensen die geïnterviewd zijn voor Sprekende Stenen blijven anoniem. De gezichten op de werken van Ineke van der Blom zijn fictief, de stem die je hoort is die van een stemacteur en de verhalen zijn literair zo gekneed dat ze niet te herleiden zijn. Toch voelen ze zich gehoord, weet Jansma: “Hun Sprekende Steen hangt daadwerkelijk in hun omgeving. Ze zien dat ‘hun’ QR-code wordt gescand en dus dat hun verhaal wordt gehoord.” Voor de lezer of luisteraar zorgt die anonimiteit voor herkenbaarheid, weet Sytse: “Ik ben eenzaamheid steeds meer gaan zien als iets wat onlosmakelijk verbonden is met ons mens-zijn.” Peter is het daarmee eens: “Eenzaamheid is iets van ons allemaal, iets waar we onszelf ons hele leven lang toe moeten verhouden. Dat toont dit literaire project ook aan, dat je niet alleen bent in je eenzaamheid.”

Vanaf 3 juli zijn de nieuwe verhalen te beluisteren of te lezen op acht plekken in de stad, in drie verschillende talen (Nederlands, Fries en Engels). De locaties vindt je op www.leeuwardencityofliterature.nl, in de folder die onder andere af te halen is in het Leeuwarden Visitor Center en al dwalend door het centrum. Je kan alle verhalen in één wandeling beluisteren, of af en toe eentje opzoeken. Neem ook vooral even plaats op het literaire bankje, tevens ontworpen door Ineke van der Blom, op het grasveldje naast de Grote Kerk en kijk welke ontmoeting je daar te wachten staat.