Fries Project Orkest creëerde voorstelling samen met AI

FRIESLAND - In november en december speelt het Fries Project Orkest hun nieuwe voorstelling ‘De Kunstmatige Vriendin’ in theaters in onder andere Drachten, Leeuwarden en Sneek. In het concert vertelt het orkest het verhaal van het tienermeisje Josie en haar robotvriendin Klara, geïnspireerd op het boek ‘Klara en de zon’ van Kazuo Ishiguro en ontdek je welke rol kunstmatige intelligentie heeft binnen de cultuursector. Ook voor dirigent Frans Vermeerssen was het produceren van dit concert een ware ontdekkingsreis: “Voor mij was AI als een nieuwe kleurdoos die ik mocht gebruiken. We moeten het niet zien als een bedreiging, maar als een hulpmiddel waar we mee samen kunnen werken.”

Zo’n twee jaar geleden begon componist en dirigent Frans Vermeerssen met een nieuw project voor het Fries Project Orkest: “Ik wilde iets maken over een onderwerp dat zeer actueel is en mijn oog viel op kunstmatige intelligentie. Daar wordt bijna dagelijks over geschreven en veel mensen zijn er nieuwsgierig naar.” Het boek ‘Klara en de Zon’ van de Japanse schrijver Kazuo Ishiguro had Vermeerssen al een keer gelezen: “Het verhaal heeft een unieke kijk op technologie en wat dat met mensen kan doen.”

Het verhaal gaat over Klara, een robot die uitgerust is met kunstmatige intelligentie: “Klara wordt aangeschaft door de ouders van Josie, een tienermeisje dat erg ziek is. De robot heeft als doel om het leven van de tiener wat makkelijker te maken.” Eén van de tekortkomingen van AI, legt Vermeerssen uit, is dat zo’n model afhankelijk is van wat je er in stopt: “Daarom trekt Klara soms de verkeerde conclusies. Op een gegeven moment ziet ze een zwerver, waarvan ze aannam dat hij overleden was, weer tot leven komen toen de zon op kwam. Klara denkt dan dat de zon een genezende kracht heeft en gaat op zoek naar een manier hoe zij Josie kan redden met de zon.”

Hoe kan je AI inzetten?

Vermeerssen laat tekstschrijver Jo Willems het boek verwerken tot een voorstelling en schrijft zelf, samen met Nadia Marak, de muziek. Tegelijkertijd gaat hij zelf de wereld van kunstmatige intelligentie en robotica verkennen: “Ik legde contact met verschillende universiteiten en zo kwam ik in contact met Edwin Dertien, die medewerker aan de robotica-afdeling van de Universiteit Twente is en tevens een robotatelier drijft .” Ook Albert Smit komt op zijn pad: “Albert is al jaaren bezig met AI-software en kan beelden, foto’s en video’s maken.” De dochter van één van de saxofonisten sprak de stem van Klara in: “Die hebben we ingevoerd in een stemmodel waardoor elke zin die we daarin stoppen, wordt uitgesproken met haar stemgeluid.”

Het resultaat is een vernieuwende en unieke voorstelling waarin kunstenaars en muzikanten samenwerken met kunstmatige intelligentie: “Klara vertelt haar verhaal en alle beelden die je ziet zijn gemaakt door AI. Om een contrast te scheppen heb ik juist gekozen voor een orkest met veel akoestische instrumenten, dus bijvoorbeeld geen synthesizers. Ik combineer heel bewust de ‘ouderwetse’, akoestische muziek met de futuristische aspecten van AI.”

Is dit de toekomst?

In Nederland zijn veel mensen bezig met de toekomst waarin kunstmatige intelligentie een rol speelt in onze samenleving. Net als tijdens de opkomst van de computer vragen veel mensen zich af of AI geen banen van menselijke werkers gaat afnemen: “Toen bleek ook al dat juist de opkomst van die technologie eerder voor meer werkgelegenheid zorgde,” denkt Vermeerssen. “Wat mij betreft geldt dat ook voor AI. We moeten daar niet angstig voor zijn, maar juist met nieuwsgierigheid ontdekken hoe we dat kunnen inzetten. Op zoek naar de mogelijkheden, in plaats van het buitenspel zetten.” Vermeerssen, die voordat hij begon met dit project nog niet zoveel wist over AI, ervaarde het als mooie toevoeging van zijn werk: “Het was echt een nieuwe kleurdoos die je mag ontdekken. Wat kan je er allemaal mee en wat kan het eigenlijk nog niet? Wat zijn de tekortkomingen en hoe ga je als mensheid daarmee om?” 

“De Kunstmatige Vriendin” van het Fries Project Orkest is in november en december te zien in Friese theaters. Ga naar www.friesprojectorkest.nl voor meer informatie en de speeldata.