Column Melissa: Wat ik in Rusland leerde over vrijheid: Wat betekent vrijheid voor mij?

Het is misschien nu wat controversieel om te zeggen, maar ongeveer vijf jaar geleden woonde ik een tijdje in Rusland. Het land intrigeerde mij als student journalistiek ontzettend en ik wist dat mijn hogeschool destijds een samenwerking had met een universiteit in Moskou. Toen een vriendin van mij op een dag opperde dat zij ook graag naar Rusland zou gaan voor de minor, hakte ook ik de knoop door. Samen hebben we daarna vijf maanden in Moskou gewoond en volgden we lessen aan de journalistieke faculteit van M.V. Lomonosov Moscow State University.

De universiteit regelde huisvesting voor ons en zo kwam het dat mijn vriendin en ik allebei een kamertje kregen in één van de vleugels van de universiteit. In dit gedeelte van de universiteit woonden veel buitenlandse studenten die overal vandaan kwamen, van Duitsland en Finland tot Cuba, de VS en Taiwan. Met een groepje studenten trok ik graag op en het was bijzonder om te zien hoe je toch veel gemeen kan hebben, ook al kom je ergens anders vandaan en spreek je soms elkaars taal niet. Op de journalistieke faculteit kregen we les in de Russische taal met andere buitenlandste studenten (vooral uit China), maar de overige lessen deelden we het lokaal met Russische studenten. 

Het is dan ook niet verwonderlijk dat je het op een gegeven moment gaat hebben over die onderwerpen waar je het wel over wilt hebben, maar dat je in het begin eigenlijk niet durft. Onderwerpen zoals persvrijheid. Tijdens de opleiding journalistiek leer je wat persvrijheid inhoud, als een begrip in een woordenboek. Ik dacht altijd dat het woordenboek dan gelijk had, maar stond er niet bij stil dat dat woordenboek ook weer geschreven is vanuit een bepaald wereldbeeld. Daar kwam ik achter toen we vroegen aan Russische studenten of zij vonden dat de pers in Rusland vrij was. Hun antwoord: “Ja, je moet alleen niet over protesten schrijven.” In mijn ogen klinkt dat dan onvrij, maar zij vinden het hun burgerplicht om ervoor te zorgen dat protesten niet uit de hand lopen. 

De aanvankelijk verwondering die ik had over het antwoord van de Russische student, is inmiddels wat getemperd. Uiteraard is de realiteit dat de pers in Rusland niet vrij is, nu al helemaal niet meer. Het is echter helemaal niet zo gek om als journalist stil te staan bij de impact van wat of waarover je schrijft. Moet je bijvoorbeeld een podium geven aan iemand die aantoonbaar leugens verspreid, puur om ook ‘een ander verhaal’ te belichten? Hoe ga je om met het vertrouwen van je publiek, terwijl je ook afhankelijk bent van adverteerders? Kies je voor een spectaculaire kop die zeker veel kliks op gaat leveren of toch voor een meer genuanceerde titel? 

Achteraf leerde ik misschien meer over persvrijheid in Rusland dan in Nederland, want ik leerde om kritisch naar mijzelf als journalist en naar de samenleving te kijken. Het is niet genoeg om een woordenboek open te slaan als je op zoek bent naar de betekenis van het woord ‘vrijheid’, omdat het ook iets is wat ervaren wordt. Je kan je ook vrij voelen terwijl er beperkende voorwaarden zitten aan je vrijheid. Daarom moet je jezelf de vraag stellen: wat betekent vrijheid voor mij?

Melissa Wijnja is journalist bij RondOm Vandaag. In haar columns schrijft ze over dingen die haar opvallen of raken. Ze zet u graag even aan het denken.