Zakkaartje helpt zorgverleners Licht Verstandelijke Beperking herkennen

FRIESLAND - Een licht verstandelijke beperking is vaak niet zichtbaar. Daardoor herkennen zorgverleners in het ziekenhuis niet altijd dat een patiënt moeite heeft informatie te begrijpen. Dat kan leiden tot miscommunicatie en misverstanden over ziektes, medische ingrepen en behandelingen. Hierdoor kunnen medicatiefouten en zelfs ziekenhuistrauma’s ontstaan. 

Artsen in het Erasmus MC vonden dat het tijd was voor verandering. Samen met TU Delft onderzochten zij de signalen die zorgverleners zouden moeten herkennen om de LVB tijdig te signaleren. In samenwerking met stichting MEE werd vervolgens een zakkaartje ontwikkeld dat artsen en verpleegkundigen helpt om een mogelijke LVB eerder te signaleren en hun communicatie daarop aan te passen. Student Verpleegkunde Gesina de Vries van NHL Stenden Hogeschool werkte tijdens haar afstudeeronderzoek aan de doorontwikkeling van het zakkaartje, dat op de nationale Diversity Day (6 oktober) zal worden verspreid onder artsen en verpleegkundigen.

Een beperking die je niet ziet

Een licht verstandelijke beperking is aan de buitenkant meestal niet te herkennen. Zorgverleners merken daardoor niet altijd dat een patiënt moeite heeft om informatie te begrijpen.

“Als een patiënt een gesprek niet goed begrepen heeft, kan dat leiden tot verkeerd medicijngebruik, onnodige onderzoeken of traumatische ervaringen”, vertelt Gesina. “De zorg sluit dan niet aan bij wat iemand nodig heeft.”

Internist-endocrinoloog Laura de Graaff van Erasmus MC in Rotterdam zag in de praktijk welke complicaties hierdoor kunnen ontstaan. Samen met de TU Delft analyseerde zij geanonimiseerde gegevens van zo’n zeventien miljoen Nederlanders met en zonder LVB. Dat leverde een lijst op met indicatoren die (in combinatie) kunnen wijzen op een mogelijke LVB. Op basis van die inzichten ontstond een eerste versie van het zakkaartje ‘Herkenning en Communicatie bij LVB’.

Signalen herkennen en begrijpelijk communiceren

Het zakkaartje werd in samenwerking met het Erasmus MC ontwikkeld binnen het MEE lab van NHL Stenden en door verschillende studenten verder uitgewerkt. Gesina onderzocht hoe het bestaande prototype beter kon aansluiten op de praktijk. Daarvoor werkte ze samen met artsen en verpleegkundigen van de dialyseafdeling van het Frisius MC in Leeuwarden.

Het kaartje volgt de verschillende stappen van een medisch consult (anamnese en lichamelijk onderzoek). Bij iedere stap staan signalen die kunnen wijzen op een LVB, met praktische tips om begrijpelijk te communiceren. Gesina onderzocht onder meer welke signalen daadwerkelijk onderscheidend zijn en hoe zorgverleners de informatie tijdens hun werk snel kunnen scannen.

Tijdens haar onderzoek viel haar op dat de kennis over LVB soms nog beperkt is. “Tegelijkertijd was er veel herkenning. Zo vertelde een verpleegkundige dat een patient de medicatie in zijn oor had aangebracht, omdat de arts het woord ‘oraal’ had gebruikt. Een andere verpleegkundige vertelde dat een jonge vrouw totaal overdonderd was toen zij op de endoscopiekamer een camera-slang rectaal kreeg ingebracht. Zij had helemaal niet begrepen wat de colonoscopie precies inhield. Je kunt je voorstellen hoe traumatisch dat voor haar was.”

Zakkaartje wordt verspreid onder artsen en verpleegkundigen

Het definitieve zakkaartje wordt op 6 oktober (de nationale dag voor Inclusie en Diversiteit) verspreid onder artsen en verpleegkundigen. Ook online wordt het zakkaartje beschikbaar gesteld. Daarmee stopt het project niet. Masterstudenten Health Innovation van NHL Stenden onderzoeken als vervolgstap hoe het hulpmiddel goed kan worden ingebed in zorgprocessen en hoe aandacht voor LVB ook bij hoge werkdruk behouden kan blijven.

Gesina hoopt dat het kaartje zorgprofessionals helpt om patiënten met een mogelijke LVB eerder te herkennen. “Mijn doel heb ik bereikt: het zakkaartje is af. En als ik het straks in het werkveld tegenkom, weet ik dat ik daar een bijdrage aan heb mogen leveren.”

(*LVB in cijfers - Landelijk Kenniscentrum LVB)