Doete Cnossen is zorgvrijwilliger bij VPTZ Julia Jan Wouters Hospice & Thuis

HEERENVEEN - Tijdens de Week van de Palliatieve Zorg, die van 3 tot en met 10 oktober plaatsvindt, is er extra aandacht voor de zorg voor en ondersteuning van mensen in hun laatste levensfase. Doete Cnossen weet als vrijwilliger bij VPTZ Julia Jan Wouters Hospice & Thuis in Heerenveen als geen ander hoe waardevol die zorg kan zijn. Al zo’n vijftien jaar zet zij zich in voor mensen die palliatieve zorg nodig hebben. “Ik vind het belangrijk dat mensen waardig sterven. Daar wil ik me graag voor inzetten.” 

Doete had er vroeger wel eens aan gedacht om de zorg in te gaan, maar was toen te jong om verpleegkunde te studeren. Ze volgde een opleiding tot huishoudkundige, werd boerin toen ze met een boer trouwde en begon twintig jaar later nog een eigen schoenenzaak. Toen ze stopte met werken, besloot ze zorgvrijwilliger in een hospice te worden. Eerst in Drachten, later in Heerenveen. “Ik kreeg een boek van een vriend over palliatieve zorg en zag niet veel later een advertentie in de krant. Zelf had ik het idee om hier iets mee te gaan doen ook al in mijn achterhoofd. Toen dacht ik: ik krijg nu drie keer een signaaltje, laat ik nu maar eens doorpakken.” 

Net een normale wereld

Als zorgvrijwilliger draait Doete in twee weken tijd ongeveer drie diensten, elk van vier uur. “Er zijn in het hospice in Heerenveen elke dag vier diensten voor zorgvrijwilligers. Op een dag werken er acht, want je bent als zorgvrijwilliger altijd met zijn tweeën,” zegt ze. Naast de zorgvrijwilligers - die allemaal cursussen en bijscholingen volgen om het werk te kunnen doen - is er een vast team van speciaal getrainde verpleegkundigen van Kwadrant Groep werkzaam in het hospice. Ook zijn er gastheren en gastvrouwen, kookvrijwilligers en vrijwilligers die zich bezighouden met het onderhoud van het hospice.

Iedere dienst ziet er anders uit, vertelt Doete. “Tijdens een ochtenddienst help je bijvoorbeeld met de verzorging van de gast en later op de dag met de lunch, maar het kan ook zijn dat een gast angstig is en dat je aan het bed gaat zitten. Iemands hand vasthouden, alleen maar luisteren of juist een spelletje doen of een boek voorlezen. Het is maar net waar de gast behoefte aan heeft, want de gast gaat altijd voor.” 

Een dienst kan best druk zijn, want sinds de verbouwing van het VPTZ Julia Jan Wouters afgelopen zomer zijn er niet langer vier, maar zes kamers beschikbaar. Daarnaast zijn de zorgvrijwilligers er niet alleen voor de gasten, maar ook voor hun naasten. “Hen vangen we ook op, met al hun verhalen en verdriet,” deelt de zorgvrijwilliger. “Zij kunnen tegen een kleine vergoeding blijven eten, maar mogen ook blijven slapen. Dat kan in een van de logeerkamers, of in een logeerbed op de kamer van de gast. Ook dat hangt af van de behoeften van mensen, dat moet je ook een beetje aanvoelen. Per persoon is het heel verschillend, het is net een normale wereld.” 

Waardig sterven

De gasten in het hospice weten dat ze zich in hun laatste levensfase bevinden. Sommigen accepteren dat, anderen vinden dat moeilijk, maar volgens Doete vinden ze in het hospice allemaal rust. “Mensen komen hier als hun levensverwachting niet langer dan drie maanden is. Daar gaat eigenlijk altijd een heel proces aan vooraf. Mensen komen in een traject terecht van ziekenhuisopnames, van onderzoeken, van bloedafnames, van spanning, van niet meer kunnen slapen. Tot ze beseffen dat het niet meer goedkomt en dat ze zullen sterven. Hier kunnen mensen waardig sterven, comfortabel en met zo min mogelijk pijn.”

Doete ziet vaak dat gasten opbloeien in het hospice en dat ze hun grenzen verleggen. “Van tevoren zeggen ze soms: als mij dit of dit overkomt, is het voor mij goed zo. Maar omdat ze hier pijnbestrijding krijgen en rust ervaren, wordt die grens vaak verlegd. Ze hoeven hier niet meer dat vieze drankje te drinken, maar mogen lekker slagroomvla als ze daar zin in hebben. Kinderen zeggen dan wel eens: dit kan zo niet langer. Maar als de gast dat wel wil, is de dood voor de kinderen een bevrijding en voor de gast zelf misschien nog niet.” 

Het kan zijn dat het einde langer op zich laat wachten dan verwacht. Soms verlaten gasten het hospice dan ook weer. “Dat zijn vreemde situaties,” geeft Doete toe. Zij ziet het einde dan ook vaak als verlossing. “Er verblijven mensen van tachtig bij ons, maar ook van veertig. Dat is natuurlijk een heel verschil, maar allemaal lijden ze. Ik wil deze mensen alleen maar verwennen, hoe oud ze ook zijn. Warmte, aandacht, liefde en geduld, dat is wat ik onze gasten hopelijk kan laten voelen.”

Warmte, aandacht, liefde en geduld, dat is wat ik onze gasten hopelijk kan laten voelen

Naast de zorg in het hospice, kan de zorg ook thuis aangeboden worden. Dat heeft Doete ook een tijdje gedaan. “Als je bij iemand thuis komt, ben jij de gast. Dat is een hele andere insteek, maar wel ook heel waardevol. De naasten van iemand in de palliatief terminale fase zijn vaak erg moe van alle zorg en de spanning eromheen. Door bij iemand thuis te komen kunnen we die zorg even overnemen en hen even ontlasten. Er ontstaat dan tijd om een boodschap te doen of een stukje te wandelen, bijvoorbeeld.” 

Gast gaat altijd voor

Als een gast overlijdt, doet dat nog altijd wat met Doete, maar ze neemt het niet mee naar huis. “Dat kan ook eigenlijk niet, dan kan je dit werk niet doen,” zegt ze. “Er zijn wel eens dingen die je met iemand wilt delen en dat kan hier ook. Met een collega, de coördinator of een maatschappelijk werker. Soms hebben we ook groepssessies waarbij we situaties met zijn allen bespreken.”

De mensenkennis die de vrijwilliger al had, is door dit werk alleen maar groter geworden. “Alhoewel,” zegt ze, “sommige vragen worden ook alleen maar groter. Onze gasten hebben allemaal hun eigen verleden waardoor bepaald gedrag aan de horizon komt. Dat kan soms vragen oproepen, maar dat hoeven we allemaal niet te weten. Wij hebben te maken met de persoon en de situatie van dat moment. Het voelt nuttig dat wij op zo’n moment nog iets kunnen betekenen, maar het gaat niet om ons. Zoals ik al zei: de gast gaat altijd voor.” 

Tegen mensen die vrijwilligerswerk in een hospice ook overwegen, zou Doete zeggen: “Je kunt het altijd proberen. Bevalt het niet, dan bevalt het niet, dat kan natuurlijk. Maar je mag altijd even langskomen voor een gesprek met de coördinator.”