Protestantse gemeente Heerenveen is op weg naar een dementievriendelijke kerk

HEERENVEEN - Hoe benader je iemand met dementie? Dat is een vraag waar in de Protestantse Gemeente Heerenveen veel aandacht aan wordt besteed. In een samenleving waar mensen steeds ouder worden, komt dementie namelijk steeds vaker voor. Volgens pastor Marijke de Vries en Joke Voorintholt van de pastorale raad heerst er taboe op het onderwerp, waardoor dementerenden minder goed mee kunnen komen. De Protestantse Gemeente is daarom hard op weg om een dementievriendelijke kerk te worden. Op 5 oktober vond er een lezing plaats onder leiding van Annemarie Roding-Schilt, predikant-geestelijk verzorger, die praktische handvatten bood voor de omgang met mensen met dementie, zowel binnen de geloofsgemeenschap als daarbuiten.

Marijke legt uit dat het in het pastoraat draait om omzien naar elkaar, dus ook naar mensen met dementie. “Je wilt er zijn voor anderen, maar lukt dat altijd? En voelen dementerenden zich altijd welkom?” Om hierop te reflecteren werd de interactieve lezing van Annemarie georganiseerd, die veel inzichten gaf. Marijke en Joke beseften dat ze al veel toepassen, bewust of onbewust. Een voorbeeld daarvan is het gebruik van een beamer om de liedteksten te tonen. “Ik had nooit bedacht dat dit voor mensen met dementie lastig kan zijn,” vertelt Marijke. “Gelukkig delen we ook liederenbladen met grote letters uit, zodat het voor iedereen duidelijk is dat we gaan zingen. Het was echt een eyeopener en ik ben dankbaar dat we dit al deden.”

Het begint met de ander zien en contact maken

Het geloof aanboren

Een hele dienst aanpassen is volgens Joke niet nodig, zo lang er maar bepaalde accenten worden uitgelicht die bij dementerenden zorgen voor herkenning. Ze vergelijkt de aandoening met vakjes in het hoofd die onverwacht opengaan, zonder dat je weet wanneer dat precies gebeurt. Wat ze dankzij de lezing van Annemarie inmiddels wel weet, is dat een lied van vroeger al veel kan betekenen. “Mensen die met het geloof zijn opgegroeid, hebben toch de bron van het geloof in zich, dat gaat er nooit meer uit,” aldus Joke. “Wanneer je een oud lied zingt, is de kans heel groot dat mensen met dementie meezingen. Het zit diep in hun hart verankerd.” Marijke vult aan dat dementerende mensen het geloof niet per se op een andere manier ervaren, maar dat er vaak iemand nodig is om dit “aan te boren.” Dit kan bijvoorbeeld door te zeggen: “Zondag is de dienst, en ik haal je zo laat op.” Ook eenvoudige handelingen zoals het aansteken van een kaarsje of een lichte aanraking bij het begroeten kunnen een grote impact hebben. 

Hoewel het kan lijken alsof iemand niet meer bewust gelooft, is het heel belangrijk om niet zomaar aan te nemen dat dat ook echt zo is. Familieleden gaan er soms van uit dat hun naasten geen verbinding meer hebben met het geloof, terwijl een oude herinnering, zoals een lied, hen juist weer tot leven kan brengen. “Het kan ontzettend waardevol zijn om te zien hoe iemand opeens helemaal opbloeit bij het horen van een bekend lied,” zegt Marijke. Joke vertelt dat ze die opleving ook zag bij haar eigen schoonmoeder, die haar op een gegeven moment niet meer herkende. “Het zingen zorgde voor een stukje verbondenheid, ik kon aan haar houding en uitdrukking zien dat ze het fijn vond,” vertelt ze. 

Predikant-geestelijk verzorger Annemarie Roding-Schilt

Het kan ontzettend waardevol zijn om te zien hoe iemand opeens helemaal opbloeit bij het horen van een bekend lied

Bewustwording

Joke kan zich voorstellen dat het lastig is om mensen met dementie te benaderen als je ze niet goed kent, maar moedigt iedereen aan om over hun eigen drempel heen te stappen. Bewustwording is daarbij de eerste stap. “Als je je bewust bent van de positieve invloed die het kan hebben, helpt dat enorm. Je weet dan waar je het voor doet.” Ze raadt aan om goed op signalen van dementie te letten en daar vervolgens op een kalme en oprechte manier op in te spelen. “Dementerenden voelen het direct aan als je zelf onrustig bent. Het is beter om de rust en de ruimte te nemen dan om gehaast een gesprek aan te gaan.”

Omgang en betrokkenheid

Zodra je je ervan bewust bent dat mensen met dementie zich bevinden in jouw omgeving, is het volgens Marijke van belang hoe je ermee omgaat. Ze vertelt dat er wel eens oudere mensen zijn die dwars door de dienst iets roepen. “Dan kun je zeggen dat dat niet hoort, maar je kunt het ook fijn vinden dat iemand er nog zoveel van mee krijgt en vragen hoe het met diegene gaat.” Het aanspreken is volgens de pastor een goede stap richting de dementievriendelijke kerk. “Het gaat erom dat we met elkaar mogen zijn wie we zijn en dat we leren om anderen mee te nemen, ook als ze dementerend zijn. Ik denk dat deze mensen ons kunnen leren dat iedereen van waarde is,” zegt ze. Joke is het daarmee eens: “Ik zie ze als gemeenteleden waar je op een andere manier mee om moet gaan, maar die net zo goed in onze gemeente horen. Je draagt zorg voor elkaar en daar horen mensen met dementie ook bij.” Ze benadrukt tot slot dat het vaak niet heel ingewikkeld hoeft te zijn. “Het begint gewoon met de ander zien en contact maken. Dat is eigenlijk de basis en dat geldt ook buiten de kerk.”