Jan Koopman is 25 jaar actief als spreker bij afscheidsceremonies

NOORDWOLDE - Dat zijn schrijftalent, radiostem en passie voor muziek ooit samen zouden komen in de aula van een uitvaartcentrum, had Jan Koopman nooit kunnen vermoeden. Toch is dat precies de plek waar hij al bijna 25 jaar mensen begeleidt en betekenis geeft aan het laatste moment. Meer dan 1400 keer deelde hij iemands levensverhaal tijdens een afscheidsplechtigheid. Aan RondOm de Stellingwerven vertelt hij wat dit bijzondere werk hem heeft gebracht.

De eerste keer dat Jan een levensverhaal vertelde, was tijdens de uitvaart van zijn oom. “Mijn neef vroeg of ik tijdens de plechtigheid iets wilde vertellen over het leven van zijn vader. Een moeilijke vraag, want ik had zoiets nog nooit gedaan. Maar mijn neef vond dat ik het kon, dus dat heb ik toen gedaan,” blikt Jan terug. 

Steeds meer verzoeken

Jan richtte zich op de mooie momenten uit het leven van zijn oom en zocht muziek die daar goed bij aansloot. Dat bleek goed te werken, vond ook de uitvaartbegeleidster. “Ze kwam na afloop naar me toe en vroeg of ik dit vaker deed. Ik zei nee – en dat zou ook zo blijven, vertelde ik haar. Altijd om moeten gaan met het verdriet van anderen, dat was niet mijn hobby,” legt Jan uit. 

Toch veranderde dat een paar maanden later, toen de uitvaartbegeleidster opnieuw contact opnam. “Ze vertelde dat de buurvrouw van mijn oom inmiddels ook was overleden, en dat zij één duidelijke wens had uitgesproken: die lange kale met die snor, die wil ik tijdens mijn uitvaart laten spreken. Dan is het lastig om nee te zeggen, dus toen heb ik dat ook gedaan. Zo is het balletje gaan rollen en kwamen er steeds meer verzoeken,” vertelt Jan met een glimlach. 

Bijzondere band

Één van die verzoeken kwam van Judith, die Jan had horen spreken tijdens het afscheid van een collega. “Ze klonk aan de telefoon veel te jong om al bezig te zijn met haar afscheid, en dat was ze ook. Ze was pas 34 en had een hersentumor. De verwachting was dat ze nog maar een paar maanden, misschien zelfs weken te leven had,” herinnert Jan zich. De twee spraken af om haar leven door te nemen en al snel bleek dat ze allebei beschikten over een stevige dosis humor, die Jan met een knipoog omschrijft als “pittige, zwarte humor”.

Omdat Judith bovendien net zo oud was als Jans oudste zoon, ontstond er een speciale band. Ze hielden het beiden dan ook niet droog toen Jan haar een week later haar levensverhaal voorlas. In de periode die volgde, werd hun band alleen maar sterker. “Judith belde me op met goed nieuws: de tumor was niet gegroeid. Ik vond dat we dat moesten vieren en dat deden we met een etentje bij de pizzeria. Ik wist inmiddels dat ze daar zo gek op was,” vertelt Jan. Zo ontstond er een nieuwe traditie: bij elke positieve uitslag gingen ze uit eten bij een nieuwe pizzeria. Jans vrouw sloot ook aan en ook zij bleek het bijzonder goed met Judith te kunnen vinden.

“Judith is een soort lid van ons gezin geworden. Ze kwam op een gegeven moment eens in de twee weken bij ons eten, want dat was weer eens wat anders dan pizza,” grapt Jan. Uiteindelijk heeft Judith, tegen alle verwachtingen in, nog vier jaar geleefd. Het afscheid was vanwege de band die in die tijd was opgebouwd echter wel extra moeilijk. Maar dat hij soms emotioneel wordt, vindt Jan oke. “Als ik het moeilijk heb, zeg ik soms eventjes niets. Ik pak er een tissue bij en zorg dat ik weer verder kan met het verhaal. Snotteren mag, maar je moet zelf niet breken.”

Een eervol verhaal

In de afgelopen 25 jaar heeft Jan gesproken op afscheidsceremonies door heel het land. “Je komt bij mensen over de vloer die je vaak helemaal niet kent, maar binnen een uur heb je het over de meest intieme zaken van het leven. Dat ik daar een mooi, samenhangend verhaal van mag maken, vind ik het mooiste van dit werk. En dat ik dat mag voordragen tijdens de plechtigheid vind ik ontzettend eervol,” vertelt hij.

Hoewel hij pas later in zijn leven in aanraking kwam met dit werk, is het volgens Jan het mooiste werk dat hij ooit heeft gedaan. Hij vindt het bovendien juist passend dat hij dit op latere leeftijd is gaan doen. “Het helpt als je oud en kaal of grijs bent,” zegt hij lachend. “Je hebt dan zelf meer meegemaakt, waardoor je dingen beter kunt begrijpen en je je makkelijker kunt verplaatsen in het verdriet van een ander.”

Toch legt Jan niet de focus op het verdriet, integendeel. “Ik kijk uiteraard naar de aardigheden van de overleden persoon, maar ook naar de eigenaardigheden. Die maken het verhaal niet alleen persoonlijk, maar zorgen ook voor een glimlach in de aula. Het geeft voldoening om mensen, ondanks het verdriet, ook te horen lachen en van familie te horen dat ze het levensverhaal enorm hebben gewaardeerd,” zegt hij. 

De spreker is voorlopig dan ook nog niet van plan om ermee te stoppen: “Zo lang ik het kan en mag blijven doen, ga ik door. Tot mijn honderdste, minstens,” voegt hij enthousiast toe.

Jan Koopman is 25 jaar actief als spreker bij afscheidsceremonies