‘Thijs en Evert Rinsema waren gewone mensen, eenvoudige schoenmakers zelfs, en tóch zagen ze de waarde van kunst’

DRACHTEN / NIJ BEETS - Gigantische zandbulten in het platte Friese landschap; voor de meeste Friezen is de zandafgraving van Van Der Wiel in Nij Beets slechts een efficiënte zandfabriek, maar binnenkort komt daar verandering in. Vanaf 29 mei evolueert dit cultuurlandschap tot het decor van hét theaterstuk van 2025: De revolutie van de Rinsema’s. Muziektheatergezelschap Orkater en De Lawei slaan, na het succes van ‘Lost in the Greenhouse’ en ‘Het Verdriet van de Zuiderzee’, opnieuw de handen ineen om een inspirerend verhaal uit de regio te vertellen. Vanaf 29 mei is ‘De revolutie van de Rinsema’s’ te zien in Nij Beets. 

Geert Lageveen, regisseur en schrijver van Orkater, maakte in 2011 voor het eerst kennis met de Rinsema’s. Op een hele letterlijke manier wel te verstaan, want hij opende de tentoonstelling van kunstschilder Krin Rinsema in Museum Dr8888: “Zo kwam ik op het spoor van het verhaal van haar opa, Thijs, en zijn broer Evert,” blikt Lageveen terug. “Daar voelde ik van alles bij. Ik kom zelf uit Drachten en kom uit een nest waar cultuur geen belangrijke rol innam. We waren niet omringd door boekenkasten en mijn ouders hadden het nooit over kunst. Cultuur was eigenlijk heel ver weg voor mij en toch ben ik erdoor gegrepen.” Lageveen ziet hierin een parallel met het leven van de gebroeders Rinsema: “Als ik dan denk aan hun leven, dan zie ik twee schoenmakers die in een wereld leven die niet bezig is met cultuur. Schoenmakers maken schoenen en toch hebben zij ook een soort magnetische aanraking gehad met kunst, waardoor zij zich met hart en ziel eraan hebben overgegeven.”

Het verhaal van Thijs en Evert is niet het verhaal van gegoede burgers die kind aan huis zijn in musea en schouwburgen, maar van twee doodnormale broers die ondanks alles de waarde van kunst zagen: “Cultuur wordt steeds meer gezien als iets elitairs. De publieke opinie verandert en dat heeft een enorme impact op onze sector én de samenleving.” Het is de reden waarom Lageveen denkt dat juist nu het verhaal van de Rinsema’s actueler is dan ooit: “Dit waren eenvoudige mensen die wisten wat kunst teweeg kan brengen. Dat het je gelukkig kan maken, dat het je inzichten kan geven.”

Uit het zand opdiepen

In ‘De revolutie van de Rinsema’s’ blikt de Friese kunstenares Jeanne Bieruma Oosting, omgeven door het het merkwaardige cultuurlandschap van de zandafgraving in Nij Beets, terug op haar jeugd en haar vriendschap met Thijs en Evert. Niet geheel toevallig koos Lageveen voor een vrouwelijke verteller: “De rol van vrouwelijke kunstenaars is eeuwenlang verzwegen en pas zeer recentelijk komt er meer erkenning voor hun werk. Dat geldt ook voor andere stemmen in de samenleving, zoals die van Evert en Thijs. Hun perspectief, dat van een dorpeling uit het Noorden, dat van een simpele schoenmaker, die telde lange tijd niet mee. Het voelt als een eer om hun verhaal onder het stof te halen of uit het zand op te diepen, om even een lijntje te trekken met onze locatie.” Volgens Elly van der Goot, directeur van De Lawei, is er geen betere setting te vinden in de omgeving om het verhaal te vertellen: “De zandafgraving als decor werkt vervreemdend. Je zit daar midden in het herkenbare, vlakke Friese landschap, met de groene weiden en het Beetsterzwaagse bos. De witte zandbergen vormen een contrast, het is anders dan je verwacht. Zo waren de broers ook: anders dan anders. Het past bij elkaar.” Voor Lageveen brengt de omgeving ook vrijheid: “We hadden de voorstelling ook in de Torenstraat kunnen spelen, maar dan is het allemaal zo echt en dichtbij. Ik heb liever dat het publiek die huizen voor zich ziet, in plaats van dat ze die echt zien staan. Dit landschap is een leeg stuk canvas, waar nog een schilderij op moet komen.”

Net zoals bij de eerste twee delen van de Friesland-trilogie, speelt ‘De revolutie van de Rinsema’s’ dus niet in een schouwburg maar in de buitenlucht. Een hele bewuste keuze, ook al is locatietheater altijd een uitdaging, beaamt Van der Goot: “Het weer is het spannendste, want het moet niet zes weken gaan regenen.” Toch is het juist die onbetrouwbaarheid van het weer dat wat locatietheater zo mooi maakt, vindt Lageveen: “Een locatie geeft altijd cadeaus. De wolken die overdrijven, de zon die komt en verdwijnt, het onweer in de verte. Er gebeuren altijd dingen die je niet verwacht.” Volgens de regisseur draagt de omgeving bij aan de beleving van de toeschouwer: “Het maakt ontvankelijk. Het zorgt ervoor dat je gelijk op het puntje van je stoel gaat zitten. Het speelt een verbindende rol tussen acteurs en het publiek. Ze voelen zich verantwoordelijk voor elkaar, want ze delen dezelfde ruimte. Dat alles zorgt ervoor dat de voorstelling een onvergetelijke ervaring wordt.” 

Verhalen van hier

De voorstelling ‘De revolutie van de Rinsema’s’ is een coproductie van Orkater en De Lawei en is onderdeel van Arcadia 2025. Eerder werkten zij al samen aan de succesvolle producties ‘Lost in the Greenhouse’, als onderdeel van de Culturele Hoofdstad, en ‘Het Verdriet van de Zuiderzee’, dat onderdeel was van Arcadia. Volgens Van der Goot is een dergelijke coproductie heel intensief: “Het helpt als je elkaar kent en weet hoe de ander denkt en werkt. Je moet elkaar goed weten te vinden en in basis een duidelijke taakverdeling hebben. Orkater staat voor de artistieke inhoud en wij hebben als schouwburg met een eigen productiehuis natuurlijk veel ervaring met maken. We bundelen echt onze krachten. Als je samen geloof hebt in een stuk en het verhaal dat je wilt vertellen, dan krijgt een samenwerking vleugels. Dat is zeker het geval,” vertelt Van der Goot enthousiast.

De voorstellingen in deze trilogie zijn niet met elkaar verbonden maar vertellen wel alle drie een verhaal uit de regio. De Lawei vindt het een belangrijke missie om juist deze stemmen te versterken, vertelt Van der Goot: “Als theater programmeren we van alles; internationaal, nationaal, regionaal. Dat zijn vaak verhalen van elders en die brengen we hier. Het is ontzettend belangrijk dat we dat doen, maar ook de verhalen van hier vertellen we graag, met lokaal talent zoals in projecten als ‘Theater na de Dam’ en ‘Boys won’t be boys’ en met grote gezelschappen zoals we nu doen voor ‘De revolutie van de Rinsema’s’ met Orkater.” Volgens Van der Goot is het verhaal een perfect voorbeeld van een verhaal van hier, waarin je ook de geest van het gebied kan herkennen: “Het verdient het heel erg om verteld te worden. We zijn superblij dat Orkater, met Geert als regisseur en een prachtige cast met echte kopstukken, dit gaat doen. Hier betrekken wij graag onze lokale en regionale partners bij. Door te kiezen voor een locatie dicht bij huis kunnen we goede verbindingen leggen met onze culturele partners als Museum Dr8888, scholen en ondernemers in de buurt.” 

‘De revolutie van de Rinsema’s’ speelt vanaf 29 mei tot en met 6 juli. Maak je middag of avond compleet met een heerlijk DaDa 3-gangendiner of een borrelplank. Eenvoudig online te boeken. Lijkt het je leuk om mee te spelen in deze voorstelling? Orkater en De Lawei zoeken amateurspelers die avontuurlijk zijn aangelegd en affiniteit hebben met dans en/of beweging. 

Ga voor meer informatie en het reserveren van tickets naar www.revolutievanderinsemas.nl