Het heden en de toekomst van het dyscalculie-beleid in Nederland

FRIESLAND - Begin dit jaar startte voor de 22-jarige Heerenveense Lotte van Dijk een bijzondere zoektocht. Lotte heeft dyscalculie en liep rond met allemaal vragen over deze stoornis. Voor haar afstudeerproductie voor de opleiding journalistiek is ze op zoek gegaan naar de antwoorden op die vragen. Haar zoektocht deelt ze deze zomer met de lezers van RondOm Vandaag. Dit is het laatste deel. 

Wied Ruijssenaars is voormalig-hoogleraar orthopedagogiek, gespecialiseerd in leerstoornissen. Volgens Ruijssenaars zijn er twee dingen die moeten veranderen in het onderwijs om dyscalculie beter aan te pakken. Als eerste moet er een verandering komen in de methode en als tweede moet er een verandering komen in de stof van de opleiding pabo. “Wat je ziet is dat ze op de pabo’s niets leren over dyscalculie,” vertelt Ruijssenaars. “Wat ze wel leren, is dat het bij rekenen belangrijk is om gebruik te maken van rijke rekenproblemen, dus echte rekenproblemen die moeten worden opgelost. Dat is belangrijk. Maar wat ze niet leren is om heel specifiek te kijken hoe verbanden in het rekenen tot stand komen en hoe ze kinderen met dyscalculie kunnen herkennen,” aldus Ruijssenaars. 

De pabo

Jildou op de Hoek is derdejaars student pabo aan hogeschool NHL Stenden in Leeuwarden. Een tijd terug heeft ze een gastcollege gehad van Kentalis: “Het was één college, helemaal vol met de begeleiding die er is voor kinderen met dyslexie. Ook vertelden ze hoe een leerling met dyslexie dat ervaart. Zodat wij zelf merkten dat veel zaken voor een leerling met dyslexie lastiger zijn.” De vraag is nu of er op de pabo ook een college gewijd wordt aan dyscalculie?

Toen Op de Hoek in klas 1 van de middelbare school zat had ze een klasgenoot die dyscalculie heeft. “Maar ik kan mij niet herinneren dat we het ooit over dyscalculie hebben gehad in een college op de pabo.” Volgens Op de Hoek is de pabo van NHL Stenden heel erg gericht op het zelf ontdekken en ervaren. “Vanuit die visie willen ze ons stoornissen als dyslexie en dyscalculie zelf laten ontdekken: hoe gaat de praktijk hiermee om en hoe ga ik dat later doen? Maar in college komt het onderwerp dyscalculie niet voor. Hierdoor weet Op de Hoek niet goed hoe ze dyscalculie bij een kind zou moeten herkennen. 

Een rekenstoornis herkennen

Volgens Marije van Oostendorp, orthopedagoog generalist, voelen kinderen met dyscalculie zich ook heel ellendig als ze moeten rekenen en ze hebben vaker een black-out als ze een toets maken. “Deze kinderen kunnen gewoon niet rekenen en vooral niet heel erg snel. Als je met zo’n kind praat, merk je dat het een slim kind is. Met de rekensommen blijven ze eigenlijk hangen in een soort groep drie/vier niveau.”

Begeleiding is belangrijk

Dyscalculie is een stoornis en die nooit helemaal weggaat. Toch kan begeleiding het probleem wel verminderen en ondersteuning bieden. Volgens voormalig-orthopedagoog Ruijssenaars is de frequentie van het rekenen belangrijk. Volgens Van Oostendorp zou het natuurlijk het beste zijn als elke leerkracht weet een kind met dyscalculie te herkennen en dat de leerkracht daar ook adequaat op kan reageren.

De overgang van groep naar groep is volgens Ruijssenaars juist heel belangrijk. “Kinderen moeten een doorgaande lijn volgen, dus dat leerkrachten ook weten hoe ver een kind is in de ontwikkeling als het van de kleuters naar groep 3 gaat. De leerkracht van groep 2 zou aan het begin van het jaar in groep 3 moeten meekijken en zich afvragen: in hoeverre sluit wat ik in groep 2 aan de kinderen heb geleerd, aan bij wat een kind in groep 3 krijgt? En dat ook andersom. De overgang tussen de groepen moet in het algemeen een geleidelijke overgang zijn. Dat wordt te weinig gedaan.”

Signaleren

Het op tijd signaleren van dyscalculie is voor een kind op mentaal vlak en voor de ontwikkeling van het kind belangrijk. Dat merkt Van Oostendorp op: “Juist omdat slim zijn in Nederland zo wordt geassocieerd met goed kunnen rekenen knaagt het zo aan je gevoel van eigenwaarde. Hoe langer je wacht, hoe meer kans je hebt op een negatief zelfbeeld, rekenangst en natuurlijk op een nog wankelere rekenbasis. De achterstand wordt steeds groter, zolang je geen goede hulp hebt.”

Volgens Van Oostendorp bestaat de hulp die kinderen met dyscalculie nodig hebben voornamelijk uit één op één contact tussen leerkracht en kind. Daarnaast een uur per week extra hulp, bestaande uit pre-teaching, dus uitleggen wat er volgende week aan bod komt, sommen herhalen die moeilijk zijn, samen opzoek-kaarten maken en verhaaltjes-sommen oefenen. Er zijn helaas maar weinig scholen die deze ondersteuning bieden volgens Van Oostendorp. “Je ziet vaak dat de wat rijkere ouders voor hun kinderen wel ondersteuning kunnen regelen, omdat zij dat wel kunnen betalen buiten school om.”

Vergoeding en verklaring

Er is niet alleen ongelijkheid als het gaat om hulp voor kinderen met dyscalculie, maar ook als het gaat over het onderzoek naar de rekenstoornis. “Een goed dyscalculie-onderzoek door een gedragsdeskundige kost 20 uur,” vertelt voormalig-hoogleraar orthopedagogiek Hans van Luit, die gespecialiseerd is in dyscalculie. “Dus dat is onbetaalbaar. De deskundigen hebben een hoge uurprijs, dus beneden pak ‘m beet 2700 euro kom je niet. Ook wordt het niet vergoed door de school of de gemeente,” aldus Van Luit.

Mirjam Oosterman werkt als orthopedagoog generalist bij Cedin Drachten. Cedin is een organisatie die kinderen begeleidt en behandelt met leerproblemen. Bij Cedin neemt Oosterman onderzoeken af bij kinderen die vermoedelijk dyscalculie hebben. 

Ze vertelt dat naast het onderzoek, ook de behandeling veel geld kost: “Ook al krijg je de dyscalculieverklaring bij mij, ik kom je niet gratis behandelen. Dus is het weer aan de school of de remedial teacher, ook wel RT’er. Deze RT’er moet de school of de ouders inhuren. Dat vind ik fundamenteel echt niet eerlijk, bij ernstige rekenproblemen hebben kinderen van ouders met een laag inkomen daar net zo goed baat bij.” Van Luit noemt dyscalculie een soort elite stoornis: “Ouders moeten het onderzoek en de begeleiding bijna altijd zelf betalen voor hun kind.”

Gemeente Weststellingwerf

Ook in Friese gemeenten wordt het onderzoek en de behandeling voor dyscalculie niet vergoed. Volgens communicatieadviseur Jitske Sibbald- de Jong van gemeente Weststellingwerf maakt dyscalculie geen deel uit van de basisondersteuning die elke school moet bieden. De gemeente hoeft geen voorziening te treffen voor ondersteuning. Ook als het gaat om de diagnose van dyscalculie is de gemeente niet verantwoordelijk. “We beseffen dat dit theoretisch overkomt, maar we volgen hierin de wet,” aldus Sibbald- De Jong.