Fantoomgroei; waarom de rijken steeds rijker worden en de armen steeds armer

‘Dacht u dat Nederland een rijk en welvarend land was, zeker tot aan de Corona Crisis? In het boek ‘Fantoomgroei. Waarom we steeds harder werken voor steeds minder’ laten Sander Heijne en Hendrik Noten zien dat de gewone burger nauwelijks meer profiteerde van de economische groei. Sinds de jaren tachtig groeiden de bedrijfswinsten sterk, maar bleven de inkomens van de huishoudens daarbij achter. Dat gat daartussen, dat noemen zij ‘fantoomgroei’. 

In hun boek gaan zij in op de vraag: hoe kan het dat we de economische groei niet terugzien in onze portemonnee? Niet alleen wat betreft de lonen, maar ook bijvoorbeeld onze pensioenen, huisvesting, zorg en het onderwijs? En waarom accepteren we dat? Want wat is eigenlijk nog het nut van al die groei als normale mensen er niet van profiteren? Belangrijk vragen om te beantwoorden als we willen bouwen aan een economie na Corona waar de gewone burger wel weer van profiteert.

We hebben één fragment gekozen uit het boek, die wij intrigerend vonden. In dit fragment zijn de schrijvers van het boek op zoek gegaan naar de redenen waarom de lonen van de meeste mensen al zo lang niet groeien: 

Start fragment (pagina 33 van het boek Fantoomgroei): 

Eerst konden we onze ogen niet geloven toen we zagen hóé sterk de winsten van het Nederlandse bedrijfsleven precies zijn gestegen. De stagnerende lonen verklaren waarom de bedrijfswinsten zelfs tijdens de kredietcrisis van 2008 34 en 2009 snel weer opkrabbelden, zoals blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.24 Waar bedrijven in 1995 op iedere gulden die ze aan salaris uitkeerden nog 60 cent winst maakten, is die verhouding nu een-op-een. Tegenover een euro salaris staat nu dus een euro winst. Tegen het eind van 2019 maken Nederlandse bedrijven – hier en in het buitenland opgeteld – net zoveel (bruto) winst als er in totaal aan salarissen in Nederland wordt betaald. Beide bedragen schommelen rond de 290 miljard euro.

Dankzij die winsten gaat het de directies van bedrijven eveneens voor de wind. De beloningen van ceo’s zijn ver uitgelopen op de gemiddelde salarissen. Zo verdienden de ceo’s van de twintig grootste Nederlandse beursgenoteerde bedrijven drieëntachtig keer zoveel als hun gemiddelde werknemers. Om een indruk te geven van hoe absurd dit is: een topman verdient in drie dagen net zoveel als een gemiddelde werknemer in een heel jaar. 

Wie denkt dat de toegenomen winst er ook toe heeft geleid dat bedrijven evenredig meer belasting zijn gaan betalen, komt bedrogen uit. Het aandeel van de vennootschapsbelasting (de belasting die bedrijven afdragen over hun winst) voor de totale Nederlandse belastinginkomsten lag tussen 1995 en 2006 op gemiddeld 9,5 procent, maar zakte in de periode daarna naar gemiddeld 6,5 procent. De lasten op arbeid ontwikkelden zich in tegenovergestelde richting: die stegen. Daar komen de jaarlijkse indirecte belastingen op consumptie nog bij, zoals de btw (60,5 miljard) en accijnzen (12,4 miljard), die uiteindelijk ook voor het merendeel op consumenten worden verhaald. Ook de btw op primaire levensbehoeften, zoals voedsel, is de afgelopen jaren fors gestegen. Van 4 procent in 1984 naar 9 procent nu. Krijg je al een beeld van hoe de verhoudingen binnen de Nederlandse economie de afgelopen decennia zijn verschoven? 

Dit moet toch anders kunnen? Want door werkenden hun eerlijke aandeel te ontnemen in de waarde die ze zelf creëren, beroof je ze van de vrijheid om zelfstandig in hun eigen levensonderhoud te kunnen voorzien, of om te stoppen met een vervelende baan of zich uit te spreken tegen een oneerlijke verdeling van de winst van een bedrijf.

Einde fragment

Wilt u het hele boek lezen, dat kan. Het boek Fantoomgroei is te bestellen in onze webshop. Klik hier! 

In de podcast Fantoomgroei houden Heijne & Noten deze maand de verkiezingsprogramma’s tegen de Fantoomgroei-meetlat, voor wie hierover nog meer wil weten. Toevoegen: link naar podcast/website