Geen Friese les voor kinderen uit Westellingwerf, maar Heemkunde

NOORDWOLDE - Kinderen op basisscholen in Weststellingwerf krijgen geen les in de Friese taal, wat wel verplicht is voor kinderen in andere Friese gemeenten. In plaats daarvan krijgen ze het vak Heemkunde, waarin ze les krijgen over cultuur, taal, en de maatschappij in de nabije omgeving. Dit vak wordt onder andere gegeven op OBS De Velden in Noordwolde.

De Friese Taalwet is een belangrijke wetgeving in de provincie Friesland. Deze wet, aangenomen in 2014, versterkt de positie van de Friese taal in het onderwijs. Volgens deze wet hebben scholen in Friesland de plicht om Friese taal- en cultuureducatie aan te bieden aan hun leerlingen.

De wet bepaalt dat alle basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs in Friesland Friese taal- en cultuurlessen moeten aanbieden, tenzij de school kan aantonen dat er onvoldoende belangstelling is van ouders en leerlingen.

Ontheffing van de Friese taal

In Weststellingwerf is echter sprake van ontheffing van de lessen over Friese taal. “Dit wil niet zeggen dat wij niet verbonden zijn met het Fries, maar er zijn hier heel weinig mensen die Fries spreken,” vertelt Ingrid de Haas, leerkracht groep 3 en 4 op OBS De Velden, die lesgeeft in Heemkunde. “De gemeenten Oost- en Weststellingwerf hebben meer een Nedersaksische achtergrond,” aldus Ingrid. De taal komt daarom ook niet overeen met het Fries, aangezien hier meer Stellingwarfs gesproken wordt.

Hoe zien de lessen eruit?

In elke groep wordt aandacht besteed aan Heemkunde. “In groep 3 en 4 ben je vooral bezig met woordjes herkennen en de uitspraak. In de bovenbouw ga je ook aan de slag met de schriftelijke taal,” aldus Ingrid. Dit doet de school in samenwerking met De Schrieversronte en De Veerkieker. De Schrieversronte is een stichting die de kinderen leert over de Stellingwarfse taal en het schrijven ervan. De Veerkieker richt zich op de cultuur, de taal en de geschiedenis van de omgeving.

Op de basisschool wordt Heemkunde door de dag heen verweven in de lessen. “Het is niet dat we een uur besteden aan Heemkunde,” vertelt Ingrid. Tijdens deze lessen wordt er gebruik gemaakt van de lesmethode Blink. Hiermee leren de scholieren over alle burgerschapdoelen. “Ze leren niet alleen over wie ze zijn binnen de Nederlandse maatschappij of wereld, maar ook wie ze zijn in de nabijheid,” legt Ingrid uit.

Koloniedorpen

De school ligt in Noordwolde-Zuid waar je te maken hebt met koloniedorpen over de grens richting Overijssel en Drenthe. Ook daar leren de scholieren over. “Ze leren over hoe de mensen leven, hoe we in de maatschappij staan, een stukje cultuur en hoe mensen vroeger daar woonden,” vertelt Ingrid. Jaarlijks organiseert de school dan ook excursies. Het laatste uitstapje van groep 3/4 was naar ‘t Kiekhuis in Wolvega om kennis te maken met hoe men vroeger leefde. Ook wordt er tijdens de excursies rekening gehouden met dat de begeleiders ook echt in het Stellingwarfs dingen benoemen zodat de kinderen woordjes kunnen herkennen.

Friese taal

Op de basisschool is de ontheffing puur gebaseerd op de taal. “Je kunt wel Fries willen geven, maar de kinderen en ouders spreken hier nauwelijks Fries. Het doel is om kinderen op te leiden tot wereldburgers en op te laten groeien met hun streektaal,” vertelt Ingrid. Het Fries en Stellingwarfs hebben een aantal raakvlakken aangezien ze beide afstammen van de Germaanse taal, maar zijn toch echt twee verschillende talen.

‘We schenken bij Heemkunde aandacht aan wie we zijn als Friese inwoner en de cultuur en gebruiken daaromheen.’

“We schenken bij Heemkunde aandacht aan wie we zijn als Friese inwoner en de cultuur en gebruiken daaromheen,” legt Ingrid uit. Ook de ouders van de leerlingen zijn positief over de aandacht die wordt besteed aan Heemkunde op school. “We ontkennen de Friese taal niet. Als kinderen wel Fries spreken, besteden we daar ook aandacht aan,” legt Ingrid uit. De leerkracht kan zich herinneren dat er in haar basisschooltijd vrijwel geen aandacht was voor het Stellingwarfs. “Het was van belang dat je goed Nederlands sprak terwijl je thuis een andere taal gebruikte,” legt ze uit. Ingrid vindt het vooral belangrijk dat kinderen leren waar ze vandaan komen. “Het stukje: als je weet waar je vandaan komt, weet je vaak ook beter welke positie je hebt of kunt hebben in de maatschappij. Dat besef is heel belangrijk,” vertelt Ingrid.

Het leukste aan het geven van dit unieke vak vindt Ingrid de herkenning bij kinderen. Bijvoorbeeld wanneer ze woordjes herkennen. “Wat ze leren in de les kunnen ze ook daadwerkelijk gebruiken,” aldus Ingrid. Ingrid is heel erg trots op het feit dat ze op de school de ruimte krijgen om het vak aan de kinderen te geven.

Inzicht in lokale identiteit

Als leerkracht op OBS De Velden in Noordwolde zet Ingrid De Haas zich met passie in voor het onderwijzen van Heemkunde aan haar leerlingen. Door middel van dit vak krijgen de kinderen niet alleen inzicht in hun lokale identiteit en cultuur, maar leren ze ook waardevolle vaardigheden die hen helpen zich te oriënteren in de wereld om hen heen. De aandacht voor Heemkunde illustreert de unieke benadering van onderwijs in de Stellingwerven, waar de lokale taal en cultuur centraal staan en waar leerlingen worden aangemoedigd om trots te zijn op hun afkomst en erfgoed.