Oorlog in de Stellingwerven

STELLINGWERVEN - Deze bevrijdingsdag zou een groot feest worden. 75 jaar leven we in vrijheid, ook in Oost- en Weststellingwerf. Nu er steeds minder ooggetuigen van de oorlog zijn wordt het steeds belangrijker dat we de bezetting en bevrijding blijven herdenken. RondOm dook de geschiedenisboeken in en vertelt het verhaal van de bevrijding.

De bezetting

Om de opmars van de Duitse bezetters te vertragen werden er in het geheim plannen gemaakt om in twaalf gemeenten in Friesland (de Friese Merenlinie) polders onder water te zetten. Daaronder viel ook het westen van Weststellingwerf. Dit ging echter niet volgens plan. De stand van het water in de Friese boezem stond veel te laag om gebieden efficiënt onder water te zetten en ook de stand van het IJsselmeerwater bood geen uitkomst. Desondanks die feiten besloot de burgemeester van Weststellingwerf op 10 mei om de bewoners van bepaalde gebieden in zijn gemeente te laten evacueren. Dit was de Groote Veenpolder en een kleinere polder bij Oldelamer. Zij moesten hun bedden en beddengoed oppakken en vertrekken naar aangewezen gastgezinnen rond Wolvega. Veel van deze mensen hadden een boerderij en ook hun vee maakte deel uit van hun uittocht. Ondanks het loslopend vee ging het eigenlijk best goed, in totaal werden er meer dan 6000 dieren en bijna 3000 mensen verplaatst. Op de avond van 10 mei staken een groep arbeiders de dijk in de rivier de Tjonger bij Langelillie door. Het verwachte geweld waarmee de rivier zich een weg zou banen kwam niet.

Het laagstaande water en het feit dat de Duitsers toch een andere route kozen vanuit hun nachtkamp bij Frederiksoord via Olderberkoop zorgde ervoor de dat de verdediging zinloos was. De Duitse opmars gaat zo snel dat Friesland al heel snel afgesloten wordt van de rest van Nederland. Op 14 mei 1940 werden Oost- en Weststellingwerf bezet.

Oorlogstijd

Net als de rest van Nederland hebben de mensen in West- en Ooststellingwerf ook geleden. Eén van de vergeten verhalen is het werkkamp Ybenhaer in Fochteloo. Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikten de Duitsters dit kamp om mannelijke Joodse dwangarbeiders in te huizen. Op 2 oktober 1942 werden alle 215 mannen uit dit werkkamp verzamelt en getransporteerd naar kamp Westerbork. Vanuit daar werden ze in veewagons naar Auschwitz en Sobibór weggevoerd. Een glazen gedenkplaat op de plek waar kamp Ybenhaer te vinden was herinnert ons aan dit verhaal.

Bevrijding

Op 12 april 1945 trokken de Canadeze bevrijders naar Steenwijk en Noordwolde. Rond kwart over twaalf in de ochtend rijden er gevechtswagens over de Nieuwe weg naar Noordwolde. Een enorme mensenmassa haalt ze binnen bij de brug in het centrum van het dorp. Oosterwolde en Appelscha worden op 13 april veroverd. De eerste bevrijders zijn twee Franse parachutisten in een motor met zijspan en daarna volgden de Canadezen in hun pantserwagens. Ze worden uitbundig begroet door de bewoners en krijgen eieren van hen, die de soldaten rauw opslurpten. Omgekeerd deelden de militairen sigaretten en chocola uit. Oost- en Weststellingwerf was vrij!

Herdenken

In Weststellingwerf zijn er 15 oorlogsmonumenten om de slachtoffers van de oorlog te herdenken. Het verzetsmonument aan de Van Harenstraat is het oudste en staat daar al sinds 1952. Het is ontworpen door Jan van Luijn. In Ooststellingwerf staan er 13 oorlogsmonumenten, waarvan de oudste, het Monument van de Vrije Socialisten, aan de Aekingaweg staat.