Column Melissa: Waarom moet het allemaal zo ingewikkeld zijn?

Nu mijn vader ook is overleden, moeten we van alles regelen. In het begin kregen we bijna dagelijks een brief op de mat, van de Belastingdienst, de zorgverzekeraar, de gemeente, de hypotheek, het ziekenhuis en zo kan ik nog wel even doorgaan. Stuk voor stuk maakten we ze open en probeerden we te begrijpen wat al die belangrijke instanties van ons wilden. 

Meer dan eens ervaarde ik een verstikkende druk als we weer zo’n brief ontvingen, want als je het nieuws de afgelopen jaren hebt gevolgd, dan weet je wat er kan gebeuren als je per ongeluk een foutje maakt. Dat soort organisaties gaan er immers meestal niet snel van uit dat het een eerlijke flater is, maar zetten je al snel in de boeken als een fraudeur. Ik kan mij nog heel goed de boete voor de geest halen die ik op twintigjarige leeftijd moest betalen omdat ik één keer vergeten was inkomensbelasting te doen als freelance journalist. Daar ging gelijk een hele maand boodschappen in rook op. Nee, fouten maken omdat je iets vergeet of iets niet of verkeerd begrijpt, daar is weinig begrip voor. Daarom staat het huilen mij altijd al nader dan het lachen wanneer er weer zo’n officiële brief door de brievenbus wordt geduwd. 

Over het algemeen vind ik mijzelf best een intelligente dame en als journalist heb ik de vaardigheid om begrijpend te lezen wel aardig ontwikkeld. Toch begrijp ik soms helemaal niets van die brieven. De ingewikkelde termen vliegen je om de oren, nergens staat een overzichtelijk stappenplan of checklist en de taal die men gebruikt als je hen een bedrag verschuldigd bent is bijna zo dreigend dat ik er soms wakker van lig. Eén ding leerde ik wel van mijn ouders; de beller is sneller. Daarom probeer ik, als ik iets niet snap, gelijk contact op te nemen met de instantie die wat van mij wil. Dan moet je alleen niet denken dat er dan een lieve medewerker opneemt die je rustig alles wil uitleggen. Meestal krijg ik het gevoel dat men mij vooral irritant en dom vind omdat ik om opheldering vraag. 

Als je ouders overlijden, of je nu jong bent zoals wij of al wat ouder, dan is dat al moeilijk genoeg. Al dat ingewikkelde papierwerk is dan nergens voor nodig en als ik het al lastig vind... Er zijn ongeveer 2,5 miljoen laaggeletterde Nederlanders en zij hebben moeite met lezen, rekenen of het gebruiken van hun computer of telefoon. Voor hen moet dat papierwerk nog veel overweldigender voelen. 

Gelukkig zijn het Rijk, de provincies en gemeenten bewust bezig om hun brieven begrijpelijker te maken, bijvoorbeeld door het gebruiken van de website www.ishetb1.nl, waar ze kunnen checken of de woorden die ze opschrijven in brieven begrijpelijk zijn voor de gemiddelde Nederlander. Bovendien kun je in bibliotheken of wijkcentra terecht voor zogenaamde formulierenspreekuren, waar vrijwilligers voor je klaar zitten om een brief uit te leggen. Toch vind ik dat ook het bedrijfsleven hier meer mee mag doen, want waarom zou je je niet aanpassen aan het leesniveau van de gemiddelde mens? Het lijkt mij dat je daarmee stressvolle situaties, zoals na een geboorte, scheiding of overlijden, niet nóg stressvoller gaat maken.