ADHD bij meisjes minder vaak herkend: ‘Hoe meisjes met ADHD hun innerlijke onrust uiten is vaak minder storend’
GezondheidLEEUWARDEN - Als je aan iemand denkt met ADHD, welk beeld vormt zich dan in je hoofd? Veel mensen denken aan een druk jongetje dat niet stil kan zitten in de klas, maar dat beeld klopt maar gedeeltelijk. Hoewel ongeveer twee keer zoveel jongens (onder de vijftien jaar) bij de huisarts bekend zijn met ADHD, verdwijnt dat verschil als je kijkt naar volwassenen. ADHD komt hoogstwaarschijnlijk ongeveer evenveel voor bij vrouwen als bij mannen, maar toch wordt het op jonge leeftijd bij meisjes minder vaak vastgesteld. Hoe kan dat en welke gevolgen heeft dat voor het leven van vrouwen met ADHD? Dat legden we voor aan Hannie Terpstra, verpleegkundig specialist bij de geestelijke gezondheidszorg organisatie Synaeda in Leeuwarden.
Meisjes worden minder vaak gediagnosticeerd met ADHD dan jongens, dat blijkt keer op keer uit nationale en internationale onderzoeken. In 2025 waren per duizend meisjes van vijf tot tien jaar er 10 bij de huisarts bekend met ADHD, in vergelijking met 22 jongens van dezelfde leeftijd. Dat blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Kijk je naar het aantal diagnoses op volwassen leeftijd, bijvoorbeeld in de leeftijdscategorie 30 tot 35 jaar, dan zie je dat dat verschil verdwijnt. Per duizend mensen van die leeftijd waren er 35 vrouwen bekend met ADHD en 34 mannen. Onderzoekers denken al langer dat ADHD waarschijnlijk evenveel voorkomt bij mannen als bij vrouwen, dat blijkt namelijk ook uit populatieonderzoeken. Toch wordt het dus in de jeugd minder vaak vastgesteld bij meisjes. Hoe kan dat?
Minder storend
"De kenmerken van ADHD zijn voor mannen exact hetzelfde als bij vrouwen," legt Hannie Terpstra uit. Als verpleegkundig specialist bij Synaeda is ze een belangrijk onderdeel bij het diagnostische proces van hun patiënten: "Alleen hoe ADHD zich uit, dat is verschillend. De interne drukte die kenmerkend is voor ADHD, die onrust van binnen, dat komt bij jongens veel meer naar buiten in gedrag. Je ziet bijvoorbeeld dat ze beweeglijker zijn, impulsiever in hun gedrag. Bij vrouwen is het subtieler. Je ziet vaker aandachtsproblemen zoals snel afgeleid zijn, moeite met de focus vasthouden en wat dromerig zijn." Toch is diezelfde onrust ook aanwezig bij meisjes: "Het is minder zichtbaar in hun gedrag, maar het is er wel. Ze zitten bijvoorbeeld veel aan hun nagels of haren, tikken wat met de voet. Het valt minder op."
Juist daar zit de crux. Over het algemeen is de manier waarop meisjes met ADHD omgaan met de onrust in hun hoofd gewoonweg minder storend in het gezin of in de klas: "Het enige wat vaak wel opvalt is dat ze meer kletsen, maar veel mensen denken dan ook niet gelijk aan ADHD." Een meisje dat zwijgend uit het raam kijkt verstoort de les niet en die kletskous is eigenlijk ook wel gewoon heel gezellig, en dus vermoedt niemand dat er meer aan de hand is. Ondertussen moeten ze steeds harder werken om bij te blijven en te doen wat van hen verwacht wordt: "Ze proberen te compenseren door extra goed hun best te doen, zijn vaak ontzettend perfectionistisch en hebben ook een sterk plichtsbesef om zo goed mogelijk te presteren. Dat kost echter wel ontzettend veel energie." Als ze dan ook nog redelijk pienter zijn of in een gezin opgroeien met veel structuur, dan wordt er bijna nooit gedacht aan ADHD: "En dan zie je dat meisjes nog redelijk kunnen meekomen."
Meiden bij wie later ADHD wordt vastgesteld, kunnen soms op het eerste gezicht probleemloos hun middelbare schooltijd doorgelopen hebben: "Dat is inderdaad soms heel verwonderlijk. Soms vraag ik mij echt af hoe ze dat is gelukt, terwijl ze nu zoveel moeite hebben met hun concentratie en planningsvaardigheden." Het komt natuurlijk ook voor dat ze wel geworsteld hebben op de middelbare school en bijvoorbeeld blijven zitten, moeten afstromen of hun examen niet in één keer halen: "Dat zijn situaties die iets met je doen. Het lukt gewoon nét niet, maar omdat er geen ADHD-diagnose is lijkt het hun eigen schuld. Misschien zijn ze dan wel gek, te dom of te lui? Daarvan raken ze soms zelf overtuigd. Dat heeft negatieve gevolgen voor hun eigenwaarde."
Vastlopen als volwassene
Vaak zijn vrouwen al volwassen wanneer er een vermoeden van ADHD ontstaat: "Het komt voor dat dat gebeurt in hun studententijd. We zien bijvoorbeeld wel dat ze vastlopen bij hun scriptie, omdat dat zo’n grote opdracht is. Dat is niet te doen." Meestal lopen vrouwen met ADHD vast op een moment dat er organisatorisch opeens meer van hen wordt verwacht, zoals bij het starten van hun eerste baan of na het krijgen van een kind: "De hele planning die bij een gezin komt kijken, in combinatie met een baan en de sociale dingen, daar gaat het vaak mis. Dan zie je dat vrouwen in een burn-out raken, angstklachten krijgen of depressief worden." Gelukkig merkt Hannie dat zorgverleners op die momenten steeds vaker ook de mogelijkheid ADHD overwegen: "Mede doordat bijna alle Friese huisartspraktijken tegenwoordig ook een Praktijkondersteuner GGZ in dienst hebben die specifiekere kennis hebben over ADHD, worden de juiste vragen gesteld en ADHD sneller herkend, ook bij vrouwen."
Dezelfde criteria
Als er eenmaal ADHD wordt vermoed, is het diagnoseproces voor vrouwen precies hetzelfde als voor mannen. In de DSM staan de criteria beschreven. Belangrijk is bijvoorbeeld dat het gedrag in ten minste twee levensgebieden (zoals thuis en op school) zichtbaar moet zijn en dat er sprake is van aantoonbare belemmering: "Het een beetje moeilijk hebben gehad op school is niet genoeg, maar als we kunnen vaststellen dat je onder je niveau hebt gepresteerd, omdat er een vwo-advies was maar er uiteindelijk een VMBO kader diploma behaald is of omdat iemand vaker dan je zou verwachten is blijven zitten, dan kun je echt aantonen dat iemand is belemmerd in zijn functioneren."
Ook essentieel voor een diagnose is dat de kenmerken al in de kindertijd aanwezig zijn. Daarom vragen Hannie en haar collega’s altijd naar vroeger en dat kan weleens ingewikkeld zijn als iemand al wat ouder is: "Er zitten soms vrouwen van veertig hier met een ouder van zeventig. Die weten niet alles meer." Toch vindt Hannie dat altijd leuke gesprekken: "Ik probeer door te graven en iemand een beeld te laten schetsen van hoe het vroeger ging in het gezin. Hoe zaten jullie aan tafel tijdens het eten, kon jouw dochter dan rustig blijven zitten? Hoe ging het aankleden in de ochtend, had uw dochter toen veel aansporing nodig om op tijd klaar te zijn?"
Erkenning en verdriet
De herinneringen van toen, de ervaringen van nu en verschillende testresultaten vormen de basis van een eventuele diagnose: "Voor de meeste mensen voelt dat als erkenning. Ze hebben een reden waarom ze zijn waarom ze zijn en realiseren zich dat hun brein gewoon anders werkt." Het opent de deur voor behandeling of medicatie, wanneer ze dat willen: "Ze kunnen tools krijgen waardoor iemand net even wat makkelijker door het leven gaat." Tegelijkertijd ervaren deze vrouwen ook verdriet: "Sommigen hadden het graag eerder willen weten. Dan hadden ze hulp kunnen krijgen of andere keuzes kunnen maken."
Daarom is het belangrijk dat er meer bewustzijn komt over vrouwen met ADHD. Daarom is het op 14 oktober Wereld ADHD bij Vrouwen Dag: "Als het in de kindertijd herkend wordt, dan kun je misschien voorkomen dat iemand op latere leeftijd vastloopt." Bovendien is het belangrijk voor de gezondheid: "Chronische stress is niet goed voor het brein, al weten we inmiddels ook dat het brein ook heel goed kan herstellen van schade. Daarnaast hebben mensen met ADHD meer kans op bepaalde fysieke klachten, zoals hart- en vaatziekten, en maatschappelijke problemen, zoals verslaving of schulden. Hoe eerder het wordt vastgesteld, hoe beter."
