AI-geletterdheid in 2026: wat organisaties nu echt moeten regelen

Veel organisaties zetten AI inmiddels in als normaal onderdeel van het werk. Het kan een prettige ondersteuning zijn voor het schrijven van teksten, samenvattingen en rapporten, om maar een aantal opties te benoemen. Daardoor ontstaat vanzelf de vraag: wie in het team snapt eigenlijk goed wat je wél en níét aan zo’n systeem kunt overlaten?

De nieuwe wet- en regelgeving rondom AI maakt die vraag actueel. In de EU AI Act staat dat organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken maatregelen moeten nemen om te zorgen voor een “voldoende niveau van AI-geletterdheid”. Het gaat dan om kennis, vaardigheden en begrip, zodat AI bewust en verantwoord wordt ingezet, met aandacht voor risico’s. Voor organisaties die dat praktisch willen aanpakken, kan een gerichte stap in AI-basiskennis, bijvoorbeeld via de AI-trainingen van Startel, een goed begin zijn.

Wat betekent AI-geletterdheid in de praktijk?

AI-geletterdheid betekent niet dat iedereen programmeur moet worden. De vereisten hangen af van de situatie: welke AI je gebruikt, in welke sector, voor welk doel en door wie. Iemand die generatieve AI inzet voor marketingteksten heeft andere basiskennis nodig dan een collega die AI gebruikt in HR, onderwijs of zorg, waar beslissingen sneller impact hebben op mensen.

In de praktijk draait het vooral om dagelijkse oordeelskracht. Kun je op een AI-uitkomst leunen of moet je controleren? Welke gegevens zijn veilig om in te voeren, en welke juist niet? En herken je het moment waarop een antwoord overtuigend klinkt, maar feitelijk niet klopt, of waar bias en andere risico’s meespelen? De Europese Commissie koppelt AI-geletterdheid expliciet aan het begrijpen van kansen én risico’s, en aan het beperken van mogelijke schade.

Waarom dit ook een cultuurvraag is

In veel organisaties ontstaat nu een tweedeling. Een kleine groep experimenteert fanatiek met AI, terwijl anderen het vermijden omdat ze niet weten wat veilig en verstandig is. Zonder gedeelde basiskennis krijg je versnippering: verschillende werkwijzen, onduidelijke kwaliteitsnormen en een grotere kans op fouten.

AI-geletterdheid helpt juist om dezelfde taal te spreken. Niet om iedereen dezelfde tool te laten gebruiken, maar om wél dezelfde keuzes te kunnen uitleggen: waarom je iets wel met AI doet, en waarom je iets bewust níét automatiseert.

De deadline die veel teams missen

De verplichting rond AI-geletterdheid (Artikel 4) is al van toepassing sinds 2 februari 2025.
De supervisie en handhaving voor dit onderdeel gaat vanaf 3 augustus 2026 lopen via nationale toezichthouders.

Dat betekent: organisaties die nu pas beginnen, zijn niet “lekker op tijd”, maar lopen achter op het opbouwen van basiskennis en afspraken.

Wat moeten bedrijven minimaal op orde hebben?

De Commissie beschrijft geen vaste checklist die voor iedereen geldt. Het idee is juist dat je maatregelen kiest die passen bij je mensen, je processen en het risico van de AI-toepassingen die je gebruikt.

Wat in veel organisaties wél als minimum werkt:

1. Basisuitleg voor iedereen die AI gebruikt: wat het is, waar het mis kan gaan, en hoe je output controleert.
2. Duidelijke afspraken over data: welke informatie mag je invoeren, wat blijft intern, wat is verboden (bijvoorbeeld persoonsgegevens of vertrouwelijke klantinfo).
3. Richtlijnen per gebruikssituatie: tekstproductie, samenvattingen, HR-teksten, klantcommunicatie, beslisondersteuning.
4. Menselijk toezicht en eindverantwoordelijkheid: wie controleert, wie accordeert, en wat doe je bij fouten.
5. Documenteer wat je doet: niet als papieren tijger, maar zodat je kunt laten zien welke stappen je hebt gezet. Dit wordt ook in duidingen van de Commissie-Q&A als verstandig gezien.

Opleiden hoeft geen complianceproject te worden

AI-geletterdheid hoeft geen zwaar traject te zijn met ingewikkelde certificering. De lijn in de Europese uitleg is vooral: neem aantoonbare, passende maatregelen en zorg dat mensen snappen wat ze doen.

Voor de ene organisatie betekent dat een korte basistraining en heldere richtlijnen. Voor andere teams, bijvoorbeeld in zorg, HR of onderwijs, is meer verdieping logisch, juist omdat fouten daar sneller gevolgen hebben.

Sommige opleiders spelen hierop in met praktische trainingen voor teams. Startel helpt teams met AI-geletterdheid door verschillende AI-trainingen, van ChatGPT in 1 dag tot AI voor beginners. Medewerkers leren wat AI wel en niet kan in hun dagelijkse werk. Startel is als IT-opleider stevig geworteld in het noorden en krijgt gemiddeld 4,8 sterren in Google reviews. Zo voorkom je dat AI op de werkvloer harder groeit dan de kennis eromheen, en werk je niet alleen slimmer, maar ook bewuster.