Van Taghi tot Holleeder: rechtbanktekenaar Petra Urban tekent verdachten als de persoon die ze zijn

FRIESLAND - Geen camera’s of geluidsopnames, maar wel een tekening die in één oogopslag iets zegt over de verdachte. Terwijl journalisten bij een rechtszaak verslag doen in woorden, vangen rechtbanktekenaars de sfeer, de houding en de gezichtsuitdrukking van de verdachte in beeld. Petra Urban is een van de weinige rechtbanktekenaars in Nederland en tekende bekende verdachten als Ridouan Taghi en Willem Holleeder. Aan RondOm Vandaag vertelt ze over haar bijzondere werk.

Petra werd geboren in Amsterdam, maar bracht in 1979 een jaar door bij haar opa en oma in het Friese Broeksterwoude. Na een terugkeer naar de hoofdstad verhuisde ze in 1986 opnieuw naar Friesland. In die tijd tekende ze al volop. “Honden, huizen, mensen; ik tekende alles wat los en vast zat,” lacht ze. “Ik vond het heerlijk om te observeren en om iets dat 3D is om te zetten naar 2D. Daar kon ik me helemaal in verliezen. Net als mijn moeder, zij hield ook van tekenen en kon het ook heel goed.”

‘Ik tekende alles wat los en vast zat’

Dat Petra de opleiding Autonoom Tekenen en Schilderen ging volgen aan kunstacademie Minerva, was voor haar een logische stap. Het was haar oma die haar wees op rechtbanktekeningen. “Toen ik zeven was, liet ze me zo’n tekening in de Telegraaf zien. Ze zei: ‘Dat is echt iets voor jou.’ Dat is me altijd bijgebleven,” vertelt Petra. Tijdens haar opleiding hield ze zich er echter niet mee bezig. “Er is maar een heel select groepje dat dat doet, en er was al een studiegenoot die daarop afstudeerde. Dan kom je er niet zomaar tussen,” legt ze uit. Pas toen Petra weer in Amsterdam kwam wonen, ging het balletje rollen. “Ik kwam een rechtbankverslaggeefster tegen en vroeg of ik eens met haar mee mocht. Toen heb ik veel getekend en werk opgestuurd naar kranten en dat werd uiteindelijk opgepikt.”

Eigen stijl

Petra’s tekeningen vielen op door haar eigen stijl. “Twintig jaar geleden was het heel gebruikelijk om zwarte lijnen om onderwerpen te tekenen, zoals in strips. Maar als je om je heen kijkt, zit bijna nergens een zwarte lijn omheen. Daarom laat ik die weg,” vertelt ze. Sommigen vonden dat haar tekeningen daardoor niet leken op ‘echte’ rechtbanktekeningen, maar Petra was het daar niet mee eens: “Mensen zijn geneigd om elkaar na te doen. Als iets er op een bepaalde manier wordt gedaan, dan doe je dat ook zo, maar dat is eigenlijk best wel gek. Uiteindelijk moet er iemand zeggen: en nu gaan we het anders doen. Pas dan veranderen dingen.”

Wel vaker was Petra degene die besloot om dingen anders aan te pakken. Zo leerde ze op de kunstacademie om met de vorm mee te tekenen, maar koos zij ervoor om één kant op te tekenen. De verticale lijnen die je in haar tekeningen terugziet zijn dan ook kenmerkend voor haar stijl. Ook was de Amsterdamse de eerste rechtbanktekenaar die op een Ipad ging werken. “Op deze manier hoef je geen kleurpotloden, puntenslijpers, papier en gummen mee te slepen, op de Ipad zit alles wat je nodig hebt. Daarnaast is het veel makkelijker om de tekeningen te versturen. Je hoeft niet eerst naar huis om de tekening te scannen.”

Objectief verslag

Samen met journalist Saskia Belleman woont Petra rechtszaken bij door heel Nederland. Werken in een duo is volgens de tekenaar niet alleen gezellig, maar ook belangrijk. “Het is heel fijn om dingen achteraf met elkaar te bespreken, want het is niet altijd makkelijk wat we allemaal horen,” zegt ze. Zo maakte het verhaal van een moeder die haar puberdochter ombracht, extra indruk op Petra omdat ze toen zelf twee puberdochters had. Toch weet ze haar eigen emoties uit te schakelen tijdens het tekenen. “Ik zie het verdriet van andere mensen en dat raakt me ook wel, maar je moet jezelf niet andermans pijn toe-eigenen.”

Bovendien vindt de geboren Amsterdammer dat haar eigen gevoel en mening niet thuishoren in haar tekeningen. “Ik probeer elke tekening zo objectief mogelijk te maken. Ik maak een soort optelsom van alles wat ik zie en probeer daaruit het gemiddelde te halen. Het is voor mij de uitdaging om de meest voorkomende uitdrukking eruit te vissen en vast te leggen,” vertelt ze. Dat lukt goed; een paar jaar geleden werd er zelfs bezwaar ingediend omdat haar tekeningen te realistisch zouden zijn. Petra kon zich niet in die feedback vinden: “Het is juist de bedoeling dat mijn tekening op de verdachte lijkt. Als ik iemand heel anders zou gaan tekenen, voldoe ik niet meer aan de standaard van objectief verslag.”

Het hele verhaal

Petra hoopt met haar rechtbanktekeningen een indruk te geven van het soort persoon dat wordt verdacht. “Er was eens een jonge vrouw die terechtstond omdat ze haar overleden kindje in een tas bij de Sloterplas had achtergelaten. Ze was zo angstig voor haar zaak dat ze vroeg of ze onder een deken mocht zitten. Als tekenaar kun je dan balen dat je de verdachte niet kunt zien, maar het gaat er in zo’n geval helemaal niet om hoe ze eruitziet. Het is Taghi of Holleeder niet. Het gaat erom wat voor persoon daar zit. Dat was in dit geval een hele jonge, bange vrouw, weggedoken onder een deken. Die deken hoort bij het verhaal en het is aan mij om te vertellen hoe het verhaal eruitziet.”

Om een nog beter beeld te krijgen van een verdachte en het verhaal erachter, raadt de tekenaar aan om eens een rechtszaak bij te wonen. Deze zijn openbaar en volgens haar erg leerzaam. “Neem bijvoorbeeld contact op met de rechtbank in Leeuwarden of ga eens langs. Vraag wanneer er een politierechterzitting is en geef aan dat je daarbij zou willen zijn als betrokken burger. Binnen een uur hoor je dan het hele verhaal, en dat is ontzettend interessant om eens mee te maken,” spoort ze aan. 

Benieuwd naar Petra’s werk? Vanaf 7 oktober 2025 t/m 30 maart 2026 zijn haar tekeningen voor het eerst te zien in een overzichtstentoonstelling in Stadsmuseum Harderwijk.