Historicus Edwin Meinsma belicht de bevrijding van Friesland in zijn boek ‘Canadezen in Friesland’

FRIESLAND - Edwin Meinsma, geboren in Wergea, studeerde geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. Toch koos hij na zijn studie voor een carrière buiten de academische wereld en ging hij aan de slag bij een verzekeraar in Apeldoorn. Hoewel dat misschien een onverwachte stap lijkt, kwam zijn analytische denkvermogen hem niet alleen van pas in zijn huidige functie als productmanager, maar ook bij een project dat hem de afgelopen vijf jaar bezighield: het schrijven van Canadezen in Friesland, een boek over de bevrijding in de Tweede Wereldoorlog, dat vorige maand verscheen.

Edwins opa correspondeerde na de Tweede Wereldoorlog nog enige tijd met Canadezen die in zijn dorp waren gestationeerd. Hoewel Edwin van deze brieven afwist, trokken ze pas echt zijn aandacht toen hij ze vijf jaar geleden per toeval tegenkwam. “Ik ging ze doorlezen en op zoek naar de mensen die daarin genoemd werden,” vertelt de historicus. Dit wakkerde zijn interesse in de bevrijding van zijn eigen geboortedorp aan. De informatie die hij daarover kon vinden, bleek echter gefragmenteerd, herinnert Edwin zich: “Er is bekend dat de Canadezen de provincie hebben bevrijd, maar niet hoe en met welke eenheden.”

Toch bleek uit Edwin’s onderzoek dat er best veel informatie beschikbaar was. Daarvoor waren alleen wel de juiste aanknopingspunten nodig, die hij als historicus wist te vinden. “Als je niet weet waar je moet zoeken, is dit best een moeilijke opgave. Ik heb tijdens mijn studie gelukkig geleerd hoe je dit aanpakt en hoefde daarom niet helemaal vanaf nul te beginnen,” verklaart hij. Een bijkomend voordeel was dat veel archieven de afgelopen jaren zijn gedigitaliseerd. “Dertig jaar geleden was dat wel anders,” lacht Edwin. “Toen had je voor zo’n onderzoek echt naar Canada moeten reizen, en had het maanden geduurd om al die documenten boven water te krijgen. Waarschijnlijk is dat ook een reden waarom er nog niet eerder een boek over de bevrijding van Friesland is geschreven.”

Cruciale Canadezen

Hoewel Edwin aanvankelijk helemaal niet van plan was om een boek te schrijven, is het volgens hem belangrijk om de gebeurtenissen uit die tijd zo goed mogelijk te reconstrueren. “Ik vind dat we het verplicht zijn aan de Canadezen om vast te leggen wat er allemaal is gebeurd, wie er gewond is geraakt en wie zijn gesneuveld,” zegt hij. “De Canadese militairen hebben zich vrijwillig aangemeld om Nazi-Duitsland te verslaan in Noordwest Europa. Ze hebben hun leven voor ons in de waagschaal gesteld en een hele belangrijke rol gespeeld in de bevrijding.” 

Volgens Edwin was de rol van de Canadezen zelfs groter dan die van het Friese verzet, ondanks dat de Canadezen maar kort in Friesland verbleven. De eerste troepen arriveerden op 12 april 1945, en op 18 april waren de Duitsers verslagen. De bevrijding ging dus relatief snel, mede dankzij de inzet van het verzet. “Het klopt dat het Friese verzet heeft bijgedragen aan de snelheid van de bevrijding. Ze voorkwamen bijvoorbeeld dat bruggen werden opgeblazen en bouwden noodbruggen,” legt Edwin uit. Toch waren het de Canadezen die ervoor zorgden dat Friesland daadwerkelijk werd bevrijd. “In Friesland werd minder gevochten dan in andere delen van het land, maar zonder de Canadezen was het niet gelukt om de provincie te bevrijden.”

Het pad naar publicatie

In zogenoemde ‘war diaries’ las Edwin over de gebeurtenissen die militaire eenheden meemaakten. Daardoor ontdekte hij waar er gevochten werd en kon hij de route nauwkeurig volgen. Een belangrijke bron voor het boek, maar ook een hele feitelijke. Daarom besloot de schrijver ook persoonlijke verhalen op te nemen. Zo schrijft hij over Lance Sergeant Leonard (“Len”) Howard Taylor, die in de week van de bevrijding het hoogste offer bracht. “Bij De Afsluitdijk is heel lang gevochten,” begint Edwin. “Op een gegeven moment leek het erop dat de Duitsers zich wilden overgeven, maar toen de Canadezen eropuit werden gestuurd om te onderhandelen, werden ze alsnog beschoten. Taylor overleed op 20 april aan zijn verwondingen en liet zijn vrouw en vierjarige dochter achter. Dat maakt wel indruk, het is ontzettend tragisch.”

Omdat Edwin nog nooit eerder een boek had geschreven, kwam hij wel de nodige uitdagingen tegen tijdens het schrijfproces. Vooral omdat hij eerst nog helemaal niet bezig was met een boek en bronnen niet opsloeg. “Die moest ik allemaal weer zien te vinden, dus dat zou ik een volgende keer wel anders doen,” zegt hij lachend. Ook had hij het boek achteraf gezien wel dertig jaar geleden willen schrijven: “Dan had ik ook nog veteranen kunnen spreken, dat zat er nu helaas niet meer in.”

Het doel was om het boek dit jaar te publiceren, omdat het tachtig jaar geleden is dat Nederland werd bevrijd. Toen de historicus na vier jaar onderzoek contact opnam met uitgevers, kwam hij er echter achter dat zijn deadline krap zou worden. Toch slaagde hij erin, en inmiddels kan Canadezen in Friesland bij iedere boekhandel verkregen en besteld worden. Een mogelijk vervolg, waar Edwin eerder al op hintte, lijkt er te komen. “Ik vond dit proces wel zo leuk dat het uitnodigt om nog eens te doen,” zegt hij daarover. De Duitse kant lijkt hem een goed uitgangspunt, al brengt dat opnieuw een uitdaging met zich mee. “Er is veel archiefmateriaal verloren gegaan, maar ik heb goede hoop dat ik daar iets van kan maken.”