'Vallen betekent ook veranderen,
bewegen of zweven'
LEEUWARDEN - Vondsten; zo noemt kunstenaar Irma Kamp haar oude werk. Jarenlang stonden de schilderijen in de opslag, maar ter voorbereiding van haar expositie in de Stadsgalerie in Stadhuis Leeuwarden haalde ze haar werk weer uit het stof. In de kelder van het Stationskwartier, waar je haar atelier kan vinden, ziet ze haar vroegere werk naast het werk waar ze nu mee bezig is. Het werpt er een nieuw licht op: "Soms vroeg ik mij af hoe het kwam dat ik met hele andere dingen bezig ben dan vroeger. Nu zie ik dat dat eigenlijk helemaal niet zo is, dat wat ik nu doe zat er toen ook in."
Al op de kleuterschool wist Irma Kamp dat ze kunstenares wilde worden. Haar ouders zijn niet kunstzinnig, maar wel ondernemend: "Ze zijn daardoor altijd autonoom geweest in hun keuzes. Met die mentaliteit ben ik opgevoed, dat je je eigen pad mag kiezen." Ze stimuleerden haar om het kunstenaarschap te ontdekken: "Ze vonden dat het belangrijkste was dat ik datgene doe waar ik blij en gelukkig van word, maar dat je wel je best moet doen om daar wat van te maken, 100% inzet."
Val der Verdoemden
Ze studeerde af aan de Kunstacademie in 1993 en sindsdien werkt ze als kunstenaar. In haar atelier in het Stationskwartier is ze bezig met nieuw werk. Het zijn gigantische schilderijen, meters hoog en breed, waarop je de silhouetten van vallende lichamen kan ontwaren. Kamp liet zich inspireren door de Val der Verdoemden, een klassiek thema dat je onder andere terugziet in het oeuvre van de Vlaamse kunstenaar Peter Paul Rubens. Dezelfde vallende figuren herhaalt Kamp opnieuw en opnieuw in meerdere schilderijen, steeds met andere perspectieven.
In de geschiedenis zie je dat veel kunstenaars maatschappelijke onrust verbeelden als een val. "We leven in een chaotische tijd waarin er heel veel gebeurt. Er is veel angst, veel onzekerheid. Van de kunst kunnen we leren dat die angst onderdeel is van onze menselijkheid. Het is iets wat constant terugkomt." Volgens Irma kan dat juist ook hoopvol zijn: "Al de mensen die voor ons kwamen vielen ook, en dat vind ik een geruststellende gedachte. Het komt altijd goed en tegelijkertijd komt het nooit goed, want we gaan allemaal uiteindelijk dood." Ze ziet daar schoonheid in: "Er is lijden en angst, maar er is ook hoop. Er is zwart en wit, maar ook ontelbare tinten grijs. Er is vallen, maar ook veranderen, in beweging komen en zweven."
Vertragen en landen
Haar Val der Verdoemden is nog niet af, Kamp zit nog midden in haar proces, vertelt ze, en ze neemt de tijd: "Ik geef mezelf echt de tijd om mijn nieuwe werk te laten landen. Dat betekent dat ik op dit moment niet aan mijn nieuwe werk hoef te verdienen. Het hoeft niet verkocht te worden, ik ben niet op zoek naar een ruimte om het te exposeren. Ik geef het de tijd, zodat ik niet te snel ga." Ze merkt dat hoe langer ze naar haar eigen werk kijkt, hoe meer het verandert: "Ik snap steeds beter waar het over gaat."
Kamp vertelt dat ze vroeger weleens de neiging had te snel te willen: "Het maakt mij blij dat ik mijzelf de tijd gun om deze serie echt langzaam te doen." Het gaf haar ook de mogelijkheid om haar oude werk uit de opslag te halen. Ze zette het neer naast haar huidige werk en kwam tot een prachtige realisatie. De laatste jaren vroeg ze zich namelijk weleens af waarom ze doet wat ze doet: "Nu ze naast elkaar staan, zie ik dat het niet uit het niets komt. Wat ik nu maak is gegrond, het zat er toen ook al in." Door het werk dat ze tegenwoordig maakt, kijkt ze ook op een andere manier naar haar oude schilderijen: "Het verhaal verandert, ik zie andere lagen en perspectieven dan toen ik het maakte. Ik kan verder kijken dan de oppervlakte, de thematiek, de technieken." Tegelijkertijd is haar nieuwe werk onlosmakelijk verbonden met de werken van toen. Ze had het nodig om zich te ontwikkelen tot de kunstenaar die ze nu is.
Moet alles mooi zijn?
Haar manier van werken voelt als een tegenbeweging in een samenleving waar veel draait om efficiëntie, presteren, lineaire processen en rationeel beleid: "Kunst is vertragen, fysiek bezig zijn, leren kijken, voelen en niet gelijk oordelen." In de lessen en cursussen die Kamp geeft aan beginnende kunstenaars probeert ze die filosofie mee te geven: "Veel cursisten ervaren druk om gelijk iets moois te maken. Ze leggen de verf en het doek wat op: zo moet je eruit komen te zien, want dat vinden mensen mooi." Ze stimuleert hen om dat los te laten en een dialoog aan te gaan met het werk: "Wat doet je verf, welke invloed heeft je medium daarop? Maar ook: wat vertelt het schilderij je? Wat gebeurt er als je een stap naar achter zet en echt kijkt?"
Kamp pleit voor spelen, experimenteren en dingen maken die niet (gelijk) mooi zijn: "Moet alles mooi zijn? Of kan iets ook onderdeel zijn van je proces, van het fundament? Alleen bezig zijn met een verkoopbaar eindresultaat is de dood van de kunst." Zelf lukt het haar ook niet altijd om verwachtingen los te laten: "Ik kan dit alleen zeggen omdat ik het zelf ook ervaar. Ik probeer meer te genieten van het proces, van het experimenteren, van de mislukkingen. De ene keer lukt dat beter dan de andere keer."
Stadsgalerie
Een selectie van Kamps oude werk is vanaf 9 juli te zien in de Stadsgalerie in Leeuwarden. In korte teksten legt ze de bezoeker uit hoe de schilderijen van toen haar werk nu beïnvloeden.