CBS De Roerganger loopt voor op verplichte
AI- en digitale geletterdheid
HEERENVEEN - Terwijl veel scholen nog moeten beginnen met digitale geletterdheid en AI, is basisschool CBS De Roerganger daar al een paar jaar actief mee bezig. Vanaf 1 augustus 2027 wordt dit onderwerp verplicht in het basisonderwijs. Hoe pakken zij dat aan en wat merken leerlingen daarvan in de praktijk?
Binnen basisschool CBS De Roerganger is de afgelopen jaren bewust gewerkt aan het voorbereiden van leerkrachten op het geven van lessen in digitale en AI-geletterdheid. IT-coördinator en leerkracht John Roest vertelt dat de school hiervoor vroeg is gestart met een zogenoemd train-de-trainer-traject van Mediawegwijs, waarbij externe vakdocenten eerst in de klas kwamen lesgeven terwijl de leerkrachten meekeken. “We wisten dat de lessen digitale geletterdheid (inclusief AI, digitale veiligheid en programmeren) eraan zat te komen, dus dan moet je niet wachten tot het verplicht wordt,” zegt hij. Op die manier konden docenten stap voor stap wennen aan de inhoud en aanpak van de lessen.
Inmiddels nemen zij het steeds meer zelf over, met begeleiding waar nodig. Roest benadrukt dat het proces tijd kostte. “Het is best zoeken in het begin, want je moet iets uitleggen wat je zelf nog aan het leren bent.” Toch ziet hij dat het vertrouwen groeit en dat leerkrachten steeds steviger in hun schoenen staan. Door de vroege start en de ruime oefenperiode kan de school de lessen van Mediawegwijs inmiddels zelfstandig geven, waarbij leerlingen leren omgaan met onder meer AI, digitale media en kritisch denken.
Leren over cyberpesten
RondOm Heerenveen was aanwezig bij een Mediawegwijs-les in groep zes, waar vakdocent Joost Wientjes (23) lesgaf over cyberpesten. Hij is één van de vakdocenten die gedurende de week verschillende groepen begeleiden binnen het programma digitale geletterdheid en mediawijsheid. In de lessen werden leerlingen stapsgewijs meegenomen in het onderwerp online gedrag, sociale media en de gevolgen daarvan in het dagelijks leven.
De les begon met een korte uitleg over wat cyberpesten precies inhoudt en waarom het schadelijk kan zijn. Daarna gingen de leerlingen in groepjes van vier aan de slag met de opdracht om tips te bedenken om cyberpesten te voorkomen en op een positieve manier online met elkaar om te gaan. Daarbij kwamen de leerlingen zelf met voorbeelden uit hun eigen belevingswereld, waardoor het onderwerp herkenbaar werd en gesprekken op gang kwamen.
Opvallend was dat de meningen binnen de klas verschilden: sommigen gaven aan cyberpesten niet meteen aan hun ouders te vertellen, terwijl anderen dat juist wel zouden doen. Dat zorgde voor wat serieuze klassikale gesprekken, waarbij er door Joost werd doorgevraagd op de meningen van de leerlingen.
In de tweede en laatste opdracht werkten ze in tweetallen op een tablet aan een digitale poster. Hierin moesten zij uitleg geven over wat cyberpesten is, waarom het schadelijk kan zijn en welke tips zij eerder hadden bedacht. De klas ging geconcentreerd en enthousiast aan de slag, terwijl Joost rondliep om vragen te beantwoorden en leerlingen te ondersteunen bij hun ideeën en ontwerpen. Er werd druk overlegd, getypt en gediscussieerd over de inhoud van de posters.
Joost Wientjes kijkt positief terug op de week waarin de lessen in verschillende groepen werden verzorgd. “Het verschilt per klas, maar je ziet dat kinderen echt gaan nadenken over wat ze online doen en wat er allemaal achter technologie zit,” vertelt hij. Volgens hem is dat ook het belangrijkste van de lessen. Niet alleen kennis over de hedendaagse technologie, maar vooral bewustwording van online gedrag en de impact daarvan.
De kijk van leerlingen
Na de observatie van de lessen en de toelichting van vakdocent Joost Wientjes geven ook de leerlingen zelf hun kijk op het programma digitale geletterdheid en mediawijsheid. Hun ervaringen laten zien hoe de doelgroep de lessen beleeft in de praktijk en welke onderdelen het meest zijn blijven hangen.
Een meisje vertelt dat zij de lessen heel leerzaam vindt, vooral omdat je leert hoe techniek kan worden ingezet om anderen te helpen, bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van protheses. Een ander meisje geeft aan dat zij de lessen leuk vindt omdat je veel nieuwe dingen leert die je normaal niet op school krijgt.
Wat bij veel kinderen is blijven hangen, zijn de lessen uit groep 5. Zo vertelt een jongen dat hij het werken met een 3D-pen toen zo leuk vond, dat hij er inmiddels zelf één thuis heeft. Een andere leerling vroeg er één voor zijn verjaardag. Ook het maken van eigen games en het ontwerpen van digitale huizen maakte indruk.
Aanpak school
De directrice van basisschool CBS De Roerganger ziet digitale geletterdheid en mediawijsheid als een onmisbaar onderdeel van het onderwijs van vandaag. Volgens haar is het belangrijk dat scholen niet alleen reageren op veranderingen in de samenleving, maar daar juist actief op voorsorteren. “We zien dat kinderen op steeds jongere leeftijd in aanraking komen met digitale middelen. Dan is het onze taak om ze daar goed in te begeleiden,” vertelt ze. De school heeft daarom bewust ingezet op een brede aanpak, waarin zowel leerkrachten als leerlingen stap voor stap worden meegenomen in de wereld van technologie, AI en online gedrag.
Daarbij ligt de nadruk niet op alleen vaardigheden, maar vooral op bewustwording. “Het gaat er niet om dat kinderen alles technisch perfect kunnen, maar dat ze begrijpen wat ze doen en wat de gevolgen kunnen zijn,” legt ze uit. Ook het kritisch leren kijken naar informatie speelt daarbij een grote rol. “Niet alles wat je online ziet is waar. We willen dat kinderen leren nadenken voordat ze iets aannemen of delen.”
De samenwerking met externe vakdocenten van Mediawegwijs heeft volgens haar geholpen om het onderwijs op dit gebied goed op te bouwen. Tijdens de laatste observatiedag van de meekijkperiode voor leerkrachten benadrukt ze dat deze fase inmiddels succesvol is afgerond en dat het team steeds zelfstandiger de lessen kan uitvoeren met behulp van een portal met alle lessen. "We investeren nu in kennis en ervaring, zodat dit structureel onderdeel wordt van ons onderwijs,” zegt ze, waarmee ze benadrukt dat digitale vormgeving geen tijdelijk project is, maar een blijvende verantwoordelijkheid van de school.
Kijk voor meer informatie over Mediawegwijs op de website van Mediawegwijs.