De mens achter de diagnose
FRIESLAND - Representatie doet ertoe, daarover zijn velen het anno 2026 eens. Zo heeft Ariel uit de liveactionremake van De Kleine Zeemeermin dreadlocks en een donkere huidskleur en bracht Mattel, naast een Barbie met het syndroom van Down, ook een pop met autisme uit. Zulke keuzes maken een diverse samenleving zichtbaar, maar roepen ook vragen op: wanneer is iets echt herkenbaar en wanneer is er sprake van stereotypes? Vooral als het gaat om psychische of neuropsychiatrische aandoeningen die niet altijd zichtbaar zijn, is dit een uitdaging. Ook in boeken. RondOm Vandaag ging op zoek naar boeken waarin op een genuanceerde manier wordt beschreven hoe het is om te leven met autisme, een bipolaire stoornis, OCD of ADHD. Per thema selecteerden we een persoonlijk verhaal van een ervaringsdeskundige én een roman die de mens achter de diagnose centraal stelt - zonder sensatie of stereotypes.
Autisme
In Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit legt Bianca Toeps - die zelf op latere leeftijd de diagnose autisme kreeg - uit wat het betekent om autisme te hebben. Ze verweeft haar eigen ervaringen met wetenschappelijke inzichten en gesprekken met andere mensen met autisme. Daarmee schetst ze een breed en toegankelijk beeld, inclusief handvatten voor mensen die zelf geen autisme hebben. Ook schrijfster Judith Visser heeft autisme. Haar roman Zondagskind volgt het leven van hoofdpersoon Jasmijn, een jong meisje met autisme dat leert hoe ze zich staande kan houden in sociale situaties. Hoewel het een fictief verhaal is, maakt Vissers eigen achtergrond het verhaal invoelbaar en geloofwaardig.
Bipolaire Stoornis
In Koorddansers brengen psychiater Annemiek Dols, sociaalpsychiatrisch verpleegkundige Moniek van Dijk en fotograaf Carla Kogelman in beeld wat het betekent om bipolair, oftewel manisch-depressief te zijn. Dat doen zij aan de hand van persoonlijke verhalen, gecombineerd met indringende zwart-witportretten. Schrijfster Aefke ten Hagen lijdt ook aan een bipolaire stoornis, maar verwerkt haar ervaringen in fictieve romans. In Je gaat toch geen gekke dingen doen? beschrijft ze bizarre situaties waarin de manische depressieve Francis terechtkomt én verwerkt ze tips en trucs waarvan het succes niet verzekerd is.
OCD
Menno Oosterhoff is psychiater, maar ook dwangpatiënt. In Vals alarm komen deze rollen samen. Je leest over zijn eigen ervaringen, medische kennis en verhalen uit zijn praktijk, wat zorgt voor een levendig, informatief en soms geestig portret van een dwangstoornis. John Green, de auteur van Een weeffout in onze sterren, heeft ook OCD. Met Schildpadden tot in het oneindige doet hij zijn eerste poging om openlijk te schrijven over de stoornis waar hij al sinds zijn jeugd mee worstelt. Hij gebruikt zijn eigen ervaringen voor het verhaal over Aza, een meisje met een dwangstoornis dat steeds verder wegzinkt in de spiraal van haar gedachten.
ADHD
Over ADHD zijn ontelbaar veel boeken geschreven. Een van de bekendste in Nederland is Hé, is dit ook ADHD? van Hanneke Mijnster. Zij kreeg op haar 43ste de diagnose ADHD en kijkt in dit boek terug op wat dat voor haar leven betekent - in werk, vriendschappen, relaties en dagelijks functioneren. Ze combineert haar persoonlijke verhaal met toelichting uit de wetenschap, gesprekken met andere ADHD'ers en anekdotes over hoe het brein anders werkt. Enigszins minder bekend is Droomland, een ADHD roman van Remko Iedema. Ook hij werd op latere leeftijd gediagnosticeerd met ADHD. Zijn roman gaat over het verschil tussen leven met ADHD, of erdoor worden geleefd. Gaandeweg leggen de hoofdpersonen hun maskers af en blijft die ene vraag over: wie ben ik?