'Kunst en cultuur zijn óók belangrijk voor de ontwikkeling van een kind'
LEEUWARDEN - Ieder kind heeft het recht om mee te doen aan culturele en artistieke activiteiten. Dat staat in het kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties, een verdrag met afspraken over hoe we met kinderen omgaan, zodat zij gezond, veilig en gelukkig kunnen opgroeien. Bijna alle landen op de wereld hebben dit verdrag ondertekend, ook Nederland. Maar hoe zorg je ervoor dat echt elk kind kan meedoen met culturele activiteiten, onafhankelijk van de mogelijkheden thuis?
Een belangrijk middel om dit te doen is cultuureducatie op scholen. Kinderen leren hier niet alleen over cultuur, bijvoorbeeld omdat ze met hun klas naar een voorstelling in de Harmonie of naar het Fries Museum gaan, maar ook door kunst. Kinderen en jongeren kunnen namelijk essentiële vaardigheden aanleren wanneer ze zelf met kunst en cultuur bezig gaan. In de gemeente Leeuwarden helpt Kunstkade scholen, van de kleuterklas tot het mbo, om invulling te geven aan waardevolle en betekenisvolle cultuureducatie. Directeur Femke van de Wiel vertelt daarover: "Wij mogen cultuureducatie uitvoeren, stimuleren en versterken, zowel voor de vrije tijd als in het onderwijs. Dat doen we met heel veel plezier. Als Kunstkade hebben we een coördinerende rol. Dat betekent dat we samen met de scholen kijken naar wat zij willen doen op het gebied van cultuur, kunst en erfgoed."
Weten waar je welkom bent
Op elke basisschool in de gemeente is er een paar uur per week een cultuurcoach aanwezig: "Dat is best uniek in Nederland. Ze helpen scholen om cultuureducatie vorm te geven, en dat kan heel veel verschillende kanten op gaan. Sommige scholen zijn bijvoorbeeld heel erg bezig met het plezier in taal, andere scholen willen hun musical naar een hoger niveau of ze zoeken verdieping op het gebied van wereldoriëntatie of burgerschap. Vervolgens verbindt de cultuurcoach de school met een culturele uitvoerder uit de stad of regio: "We werken samen met meer dan driehonderd aanbieders, van grote, bekende gezelschappen tot zzp'ers met een eigen specialisme."
Een deel van het programma ligt vast in het Kunstmenu: "Zo zorgen we ervoor dat alle kinderen kennis kunnen maken met alle verschillende disciplines. Ze komen zo veel mogelijk bij de gezelschappen en musea over de vloer. Zo weten ze: hé, ze zijn er ook voor mij, hier ben ik ook welkom." Verder biedt Kunstkade ook verdiepings- en verbredingsprogramma’s aan voor scholen, waardoor leerlingen zich nog verder kunnen ontwikkelen door middel van cultuur.
Het belang van cultuureducatie
Het belang van cultuureducatie is enorm. Allereerst omdat bezig zijn met cultuur, door te dansen, muziek te maken, te zingen, te acteren of kunst te maken, een positief effect heeft op cognitieve vaardigheden. Het is gezond voor je hersenen, voor iedereen, omdat je je hersenen op een andere manier uitdaagt dan wanneer je bezig bent met taal, lezen of rekenen. Kinderen oefenen ook met emotionele vaardigheden, zoals samenwerken, problemen oplossen, luisteren naar elkaar en jezelf uiten met taal of beweging: "Ze ontdekken tijdens cultuureducatie bijvoorbeeld dat taal niet de enige manier is om te vertellen wie je bent of waar je mee zit. Een kind dat moeite heeft met schrijven, kan misschien wel alles kwijt in dans of zang. Dat zijn belangrijke ontdekkingen, die ze anders misschien wel nooit hadden gedaan." Kunstkade geeft de kinderen de kans om zich te verwonderen, ook over zichzelf: "We stimuleren hen om hun talenten te ontwikkelen, om een stap te zetten waarvan ze niet zeker zijn of ze dat wel kunnen. Wat blijkt? Ze kunnen vaak veel meer dan ze denken." Veel kinderen ontdekken een passie of talent tijdens cultuureducatie op school en ontwikkelen zich verder via het naschoolse aanbod van Kunstkade, tijdens lessen, workshops of cursussen.
Femke spreekt van het ontwikkelen van 'wortels en vleugels', om uit te leggen welke kansen cultuureducatie voor kinderen creëert: "Je hebt wortels nodig om jezelf echt goed te leren kennen, om te weten wie je bent, wat je doet en waar je staat. Dan kun je je vleugels uitslaan, om te ontdekken wat je allemaal zelf kunt en om de wereld om je heen te ontdekken." Bij Kunstkade spreken ze ook wel over het vormen van 'spiegels en vensters': "Een kind heeft spiegels en vensters nodig om zich te ontwikkelen. Een spiegel om zichzelf te kunnen zien, om te herkennen wat er gebeurt om hen heen, wat dat met ze doet en waarom. Tegelijkertijd is ook het venster nodig, om naar buiten te kijken en nieuwsgierig te zijn naar anderen." Op die manier draagt cultuureducatie bij aan een breed wereldbeeld: "Cultuur kan eraan bijdragen dat kinderen en jongeren beseffen dat iedereen een eigen verhaal heeft en in een ander nestje is geboren. Ze ontdekken dat iedereen zijn of haar eigen bagage meeneemt en daardoor op een eigen manier naar de wereld kijkt. Zo leren ze accepteren dat iedereen anders mag zijn en dat je het niet altijd met elkaar eens hoeft te zijn."
Beladen onderwerpen bespreekbaar
Kunstkade vindt het daarom ook heel belangrijk dat het programma dat zij aanbieden een divers beeld geeft van de wereld: "Dat is voor ons vanzelfsprekend. We stimuleren alle culturele aanbieders actief om na te denken over diversiteit en inclusiviteit. Zorg ervoor dat alle kinderen zich erin kunnen herkennen." Kunstkade werkt daarvoor ook regelmatig samen met Tûmba, het Friese kenniscentrum voor diversiteit, om kritisch te blijven kijken naar hun aanbod en om goede manieren te vinden waarop beladen onderwerpen, zoals bijvoorbeeld seksualiteit, discriminatie of het slavernijverleden, op een veilige manier bespreekbaar gemaakt kunnen worden in de klas. "Cultuur mag schuren, maar we merken dat docenten het soms moeilijk vinden om dit te benoemen. Hierin ondersteunen we hen. We helpen ze met het voorbereiden van de les en denken mee over hoe ze zo’n gesprek met de klas kunnen aanpakken." Tegelijkertijd geeft Femke aan dat cultuureducatie door docenten ook wordt ervaren als een veilige en laagdrempelige vorm om dit soort thema’s aan bod te laten komen, iets wat voor scholen wettelijk verplicht is.
Cultuur is óók belangrijk
Kunstkade is aanwezig op alle scholen in de gemeente en daar zien ze het belang van cultuureducatie ook: "Er wordt gebruikgemaakt van de expertise van de cultuurcoaches, bestuurders willen graag meewerken, het Kunstmenu is populair," zegt Femke. "Tegelijkertijd is de praktijk weerbarstig. Scholen staan onder druk en geven prioriteit aan basisvaardigheden, zoals rekenen, taal en schrijven." Ze snapt dat dit belangrijk is, benadrukt ze, maar: "Kunst en cultuur zijn óók belangrijk voor de ontwikkeling." Nu is de inzet van cultuureducatie nog vaak afhankelijk van de kennis en bereidheid van de docent: "Sommige docenten staan er heel erg voor open, snappen het belang en doen mooie dingen, terwijl anderen het vooral zien als een extra belasting bovenop hun al drukke programma." Bovendien is cultuureducatie op de Pabo minder prominent geworden, waardoor ze niet goed weten hoe ze dit moeten aanpakken: "Niet elke docent kan een instrument spelen of durft te zingen voor de klas. Daarom is het juist zo fijn dat wij als Kunstkade kunnen helpen met het aanbieden van een passend programma."